Basa Bali

Saking Wikipédia
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Aksara Latin
     
Aksara Bali polih tedung.

Basa Bali inggih punika silih tunggil basa sané rumasuk soroh basa Austronésia (kasambat rumpun bahasa Austronesia ring basa Indonésia). Basa Bali kaanggén olih semeton Bali ring sajeroning lan sajabaning nusa Bali, upaminyané ring Lombok miwah Jawa Kangin. Akéh panutur basa Bali punika sawatara 3,3 yuta diri (manut sénsus warsa 2000); panutur punika nganggén basa Bali pinaka basa asli utawi basa ibu. Akéhan kramané sané mabasa andap, tur maliha akéh sané ririh mabasa Indonésia.

Basa Bali punika madué undag-undagan sané mawasta sor singgih basa. Sor singgih basa taler kabaosang anggah ungguhing basa, taler kaangkat kabaos unda-usuk basa. Sakéwanten sané lumrah kabaos ring désa pakraman inggih punika sor singgih basa. Basa Bali wénten pepalihannyané minakadi:[1]

  • Basa Bali Alus. Basa Alus utawi basa singgih inggih punika basa sané kanggén nyungjungang utawi nyinggihang. Basa Bali Alus madué makudang-kudang soroh sekadi ring sor puniki:
    • Basa Bali Alus Singgih (a. si), kaanggén yéning nutur sareng sulinggih (brahman), sang sané namong jagat, pejabat sané mapangkat, tur jatma sané utama.
    • Basa Bali Alus Madia (a. ma), kaanggén yéning nutur nganggén basa alus, nanging nénten uning napiké sané katuturang punika patut kaluhurang utawi kasorang.
    • Basa Bali Alus Mider (a. mi), marupa basa alus sané ngrias kawigunan ipun rikala mabebaosan marep ring wangsa sané tegehan utawi ring wangsa andapan sané patut jungjungang.
    • Basa Bali Alus Sor (a. so), kaanggén olih para jana yéning nuturang utawi nyambatang déwék ipun rikala nutur saréng semeton sané kaluhurang. Basa alus sor kaanggé ngandapang raga rikala matur–atur ring wangsa sané tegehan utawi sané patut singgihang. Kruna sané kaanggé matur marupa kruna alus sor.
  • Basa Bali Mider/Madia, kaanggén yéning ngobyahin majeng ring banjar, sekolah, miwah genah lianan sané makéh kramané drika. Basa puniki pangrasannyané nénten singgih utawi kasar, nanging basa punika kaanggén nyinggihang sang sané patut singgihang, tur wangsa andapan (jaba/kawula) lan anak sané durung kauningin.
  • Basa Bali Andap utawi Kapara, kaanggén ritatkala nutur saréng timpal, semeton gelah, tur anak sané sampun kauningin saking dumunan.
  • Basa Bali Sor, inggih punika basa sané kaanggén mabebaosan marep ring sang sané kabaos; wangsa andapan, sesamén wangsa jaba, utawi pasawitran sané luket utawi rikala maiyegan utawi marebat.
    • Basa kasamén/kapara (b. s), kruna lingganipun saking sami, polih panganter ka- rauhin pangiring -an dados kasamian, kasandiang dados kasamen. Dados basa kasamen artinipun basa sor sané dados kaanggén sareng sami saha wirasanipun nénten nyinggihang maliha ngandapang
    • Basa Bali Kasar (b. k), Basa kasar puniki taler marupa basa sor, sané katibakang marep ring pasawitran sané luket utawi rikala maiyegan.

Pustaka[uah | uah wit]

  1. "Sor Singgih Basa Bali". ladra-bali.blogspot.com. Retrieved 10 May 2019.