Wong Melayu

Wong Melayu (Malay: Melayu; Jawi: ملايو) inggih punika soroh etnoagama Austronésia sane mawit saking Semenanjung Melayu, Sumatra kangin, pasisi Kalimantan, miwah pulau-pulau sane alitan sane magenah ring pantaraning genah-genah puniki sane kaloktah dados Kepulauan Riau. Basa Melayu inggih punika anggota kulawarga basa Austronésia. Genah puniki mangkin dados pahan saking negara-negara modern inggih punika Malaysia, Indonésia, Brunéi Darussalam, Singapura, Burma, Thailand, lan Filipina.
Wenten keragaman basa, budaya, seni miwah sosial sane ageng ring makudang soroh Melayu, utamanyane sangkaning satusan warsa imigrasi miwah asimilasi saking makudang soroh miwah suku regional ring Asia Tenggara Maritim. Manut babad, krama Melayu utamanyane mawit saking suku Austronesia miwah Austroasia sane mabasa Melayu sadurungnyane sane ngwangun makudang-kudang panegara miwah kerajaan perdagangan maritim kuno, utamanyane Brunei, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, Melayu, miwah Sriwijaya.[1][2]
Pangrauh Kesultanan Malaka ring abad ka-15 ngawinang revolusi ageng ring sejarah Melayu, sane mabuat pisan magenah ring warisan politik lan budaya sane jimbar. Cihna sane pastika saking Melayu - agama Islam, basa miwah tradisi Melayu - kawedarang sampun kasobyahang salami masa puniki, sane ngawinang etnogenesis Melayu pinaka soroh etnoagama utama ring wawidangan punika. Ring sastra, arsitektur, tradisi kuliner, busana tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri miwah tradisi istana kerajaan, Malaka netepang standar sané katulad olih kesultanan Melayu salanturnyané. Masa jayanyane kesultanan Melayu ring Semenanjung Melayu, Sumatera Kangin lan Pasih Kalimantan nyingakin akeh kramannyane, pamekas saking makudang-kudang komunitas suku sakadi Batak, Dayak, Wong Asli lan Wong Laut, ngrereh Islamisasi lan Invasi Melayu. Sakadi sane sampun lintang, istilah "Melayu" sampun nglimbak ring soroh sane tiosan ring sajeroning "Jagat Melayu"; kawigunan puniki mangkin akehan kawatesin ring Malaysia miwah Singapura, inggian warih sane tiosan saking soroh puniki kasengguh Anak Dagang ("pedagang") miwah akehan mawit saking Indonesia sakadi Aceh, Banjar, Bugis, Mandailing, Minangkabau miwah Jawa.
Sajeroning sejarahnyane, krama Melayu sampun kaloktah pinaka krama sane madagang ring pasisi pasih antuk ceciren budaya sane cair.[3][4] Dane ngeresep, ngepah miwah ngirimang makudang-kudang ceciren budaya saking soroh lokal tiosan, sekadi Minangkabau miwah Aceh.


Sastra epik Malay Annals ngaitkan wit etimologis "Melayu" sareng tukad alit sane mawasta Sungai Melayu ('tukad Melayu') ring Sumatra, Indonésia. Epos punika iwang maosang tukad punika membah nuju Tukad Musi ring Palembang, nanging sujatinnyane membah nuju Tukad Batang Hari ring Jambi.[5]:298 Istilah puniki kabaosang mawit saking kruna Melayu melaju, gabungan saking pangater verbal 'me' lan kruna akar 'laju', sane maartos "ngranjingang", kaanggen nlatarang arus kuat tukad sane ngegancangin.[6]
Sadurung abad ka-15, istilah "Melayu" miwah variannyané sané masuara pateh kanten mamargi pinaka toponim sané sampun sue ring wewidangan Selat Malaka.[7]
- Malaya Dwipa, “Malaya Dvipa”, katlatarang ring pasal 48, Vayu Purana pinaka sinalih tunggil propinsi ring segara kangin sane pecak madaging mas miwah perak. Makudang-kudang sujana matehang istilah punika sareng Sumatra,[8] nanging makudang-kudang sujana India percaya istilah punika patut nujuang Semenanjung Malaya sane magunungan, nanging Sumatra pinih patut mapaiketan sareng Suvarnadvipa.[9][10][11][12][13]
- Maleu-kolon – genah ring Chersones Emas, saking karya Ptolemeus, Geografi.[14]
- Mo-lo-yu – kabaosang olih Yijing, biarawan Buddha Cina dinasti Tang sane ngrauhin Asia Tenggara duk warsa 688-695. Manut Yijing, kerajaan Mo-Lo-Yu punika magenah ring jarak 15 rahina malayar saking Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga (Sriwijaya). Butuh malayar 15 rahina taler mangda prasida rauh ring Ka-Cha (Kedah) saking Mo-lo-yu; punika mawinan, prasida kaanggep Mo-Lo-Yu pacang magenah ring tengahing genah makakalih punika.[15] Asiki teori sané sampun kaloktah mapaiketan sareng Mo-Lo-Yu sareng Jambi ring Sumatra,[16] sakéwanten genah Jambi matungkasan sareng gambaran Yi Jing indik "malayar atengah jalan pantaraning Ka-Cha (Kedah) miwah Bogha (Palembang)". Ring Dinasti Yuan (1271-1368) miwah Dinasti Ming (1368-1644), kruna Ma-La-Yu sering kabaosang ring sasuratan sejarah Cina – antuk pauwahan ejaan santukan galah pantaraning dinasti – pinaka negara sané nampek ring segara kelod. Diantarane istilah sane kaanggen inggih punika "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — katureksa saking sumber tulis biarawan Xuanzang) lan Wú-laī-yû (無来由).
- Malaiyur – sane kabaosang ring prasasti Tanjore. Punika kagambarang pinaka kerajaan sane madue "gunung sane kukuh antuk bentengnyane" sane runtuh ring para penjajah Chola salami kampanye Rajendra Chola I ring abad ka-11. Minab magenah ring Sumatra, ring pantaraning Pannai miwah Sriwijaya (Palémbang),[17]:77–78, 170 minab ring situs arkeologi Muaro Jambi.[18]:405
- Malai – kabaosang olih ahli geografi Arab abad ka-12 Muhammad al-Idrisi ring Tabula Rogeriana, punika nyihnayang semenanjung Malaya pinaka pulau sane dawa lan kawastanin Malai, mawates sareng Qmer (Khmer) lan magenah 12 rahina malayar saking Sanf (Champa).[19][20]
- Bhūmi Mālayu – (harfiahnyane "Tanah Malayu"), transkripsi saking Prasasti Padang Roco sane mawit saking warsa 1286 M olih Slamet Muljana.[21] Istilah punika mapaiketan sareng kerajaan Dharmasraya.
- Ma-li-yu-er – kabaosang ring babad dinasti Yuan, nganutin bangsa Semenanjung Malaya sane ngadepin ekspansi kelod Kerajaan Sukhothai, duk pemerintahan Ram Khamhaeng.[22] Babad punika maosang: "..Kawentenan permusuhan pantaraning Siam miwah Ma-li-yu-er antuk makakalih saling ngamademang...". Pinaka penampén saking parilaksana Sukhothai, utusan Tiongkok lunga ka istana Ram Khamhaeng duk warsa 1295 makta dekrit kekaisaran: "Tegepin janjin ragané miwah sampunang nglaksanayang sané kaon majeng ring Ma-li-yu-er".[23]
- Malauir – kabaosang ring cakepan Marco Polo pinaka kerajaan sane magenah ring Semenanjung Malaya,[24][25] minab mesib sareng sane kabaosang ring babad Yuan.
- Malayapura – (sane harfiahnyane "kota Malaya" utawi "benteng Malaya"), sane kasurat ring prasasti Amoghapasa sane mawit saking warsa 1347 M. Istilah punika kaanggen olih Adityawarman anggen nujuang Dharmasraya.
- ↑ Milner 2010, pp. 24, 33.
- ↑ Barnard 2004, pp. 7 & 60.
- ↑ Milner 2010, p. 131.
- ↑ Barnard 2004, pp. 7, 32, 33 & 43.
- ↑ Reid, Anthony (Oktober 2001). "Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities". Journal of Southeast Asian Studies. 32 (3): 295–313. doi:10.1017/S0022463401000157. PMID 19192500.
- ↑ Melebek & Moain 2006, pp. 9–10.
- ↑ Barnard 2004, p. 3.
- ↑ Deka 2007, p. 57.
- ↑ Pande 2006, p. 266.
- ↑ Gopal 2000, p. 139.
- ↑ Ahir 1995, p. 612.
- ↑ Mukerjee 1984, p. 212.
- ↑ Sarkar 1970, p. 8.
- ↑ Gerini 1974, p. 101.
- ↑ I Ching 2005, p. xl–xli.
- ↑ Melayu Online 2005.
- ↑ Kulke, Hermann; Kesavapany, K.; Sakhuja, Vijay, eds. (2009). Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
- ↑ Miksic, John M. (2013). Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800. NUS Press. ISBN 978-9971-69-558-3.
- ↑ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands. Singapore Bicentennial Office. November 2019.
- ↑ Gerini, G. E., & Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs). Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.
- ↑ Muljana 1981, p. 223.
- ↑ "Chronicle of Mongol Yuan". guoxue.com (ring Tionghoa). Kaarsipin saking versi asli tanggal 27 Agustus 2010. Kaaksés 21 Maret 2026.
- ↑ Hall 1981, p. 190.
- ↑ Cordier 2009, p. 105.
- ↑ Wright 2004, pp. 364–365.