Cebur nuju daging

Wong Melayu

Saking Wikipédia
(Kagingsirang saking Melayu)

Alaki rabi sesampune ngemargiang upacara pawiwahan (prosesi perkawinan). Penganten lanang nganggen baju Melayu sane mapasangan sareng songkok lan songket, lan penganten istri nganggen baju kurung lan jilbab.

Wong Melayu (Malay: Melayu; Jawi: ملايو) inggih punika soroh etnoagama Austronésia sane mawit saking Semenanjung Melayu, Sumatra kangin, pasisi Kalimantan, miwah pulau-pulau sane alitan sane magenah ring pantaraning genah-genah puniki sane kaloktah dados Kepulauan Riau. Basa Melayu inggih punika anggota kulawarga basa Austronésia. Genah puniki mangkin dados pahan saking negara-negara modern inggih punika Malaysia, Indonésia, Brunéi Darussalam, Singapura, Burma, Thailand, lan Filipina.

Wenten keragaman basa, budaya, seni miwah sosial sane ageng ring makudang soroh Melayu, utamanyane sangkaning satusan warsa imigrasi miwah asimilasi saking makudang soroh miwah suku regional ring Asia Tenggara Maritim. Manut babad, krama Melayu utamanyane mawit saking suku Austronesia miwah Austroasia sane mabasa Melayu sadurungnyane sane ngwangun makudang-kudang panegara miwah kerajaan perdagangan maritim kuno, utamanyane Brunei, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, Melayu, miwah Sriwijaya.[1][2]

Pangrauh Kesultanan Malaka ring abad ka-15 ngawinang revolusi ageng ring sejarah Melayu, sane mabuat pisan magenah ring warisan politik lan budaya sane jimbar. Cihna sane pastika saking Melayu - agama Islam, basa miwah tradisi Melayu - kawedarang sampun kasobyahang salami masa puniki, sane ngawinang etnogenesis Melayu pinaka soroh etnoagama utama ring wawidangan punika. Ring sastra, arsitektur, tradisi kuliner, busana tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri miwah tradisi istana kerajaan, Malaka netepang standar sané katulad olih kesultanan Melayu salanturnyané. Masa jayanyane kesultanan Melayu ring Semenanjung Melayu, Sumatera Kangin lan Pasih Kalimantan nyingakin akeh kramannyane, pamekas saking makudang-kudang komunitas suku sakadi Batak, Dayak, Wong Asli lan Wong Laut, ngrereh Islamisasi lan Invasi Melayu. Sakadi sane sampun lintang, istilah "Melayu" sampun nglimbak ring soroh sane tiosan ring sajeroning "Jagat Melayu"; kawigunan puniki mangkin akehan kawatesin ring Malaysia miwah Singapura, inggian warih sane tiosan saking soroh puniki kasengguh Anak Dagang ("pedagang") miwah akehan mawit saking Indonesia sakadi Aceh, Banjar, Bugis, Mandailing, Minangkabau miwah Jawa.

Sajeroning sejarahnyane, krama Melayu sampun kaloktah pinaka krama sane madagang ring pasisi pasih antuk ceciren budaya sane cair.[3][4] Dane ngeresep, ngepah miwah ngirimang makudang-kudang ceciren budaya saking soroh lokal tiosan, sekadi Minangkabau miwah Aceh.

Etimologi

[uah | uah wit]
Kompleks Candi Muaro Jambi ring Jambi, manut sejarah mapaiketan sareng Kerajaan Melayu pra-Islam. Melayu-Sriwijaya kasub antuk ngwangun sistem wangunan sane kompleks ring ibu kota, kota-kota gede lan pusat kota sane penting.
Bukit Seguntang ring Palémbang. Manut Sejarah Melayu, bukit punika nyatet rauh Sang Sapurba, leluhur legendaris majeng ring makudang-kudang umah kerajaan Melayu ring Sumatera, Semenanjung Melayu miwah Kalimantan.

Sastra epik Malay Annals ngaitkan wit etimologis "Melayu" sareng tukad alit sane mawasta Sungai Melayu ('tukad Melayu') ring Sumatra, Indonésia. Epos punika iwang maosang tukad punika membah nuju Tukad Musi ring Palembang, nanging sujatinnyane membah nuju Tukad Batang Hari ring Jambi.[5]:298 Istilah puniki kabaosang mawit saking kruna Melayu melaju, gabungan saking pangater verbal 'me' lan kruna akar 'laju', sane maartos "ngranjingang", kaanggen nlatarang arus kuat tukad sane ngegancangin.[6]

Pinaka wastan genah (toponim)

[uah | uah wit]

Sadurung abad ka-15, istilah "Melayu" miwah variannyané sané masuara pateh kanten mamargi pinaka toponim sané sampun sue ring wewidangan Selat Malaka.[7]

  • Malaya Dwipa, “Malaya Dvipa”, katlatarang ring pasal 48, Vayu Purana pinaka sinalih tunggil propinsi ring segara kangin sane pecak madaging mas miwah perak. Makudang-kudang sujana matehang istilah punika sareng Sumatra,[8] nanging makudang-kudang sujana India percaya istilah punika patut nujuang Semenanjung Malaya sane magunungan, nanging Sumatra pinih patut mapaiketan sareng Suvarnadvipa.[9][10][11][12][13]
  • Maleu-kolon – genah ring Chersones Emas, saking karya Ptolemeus, Geografi.[14]
  • Mo-lo-yu – kabaosang olih Yijing, biarawan Buddha Cina dinasti Tang sane ngrauhin Asia Tenggara duk warsa 688-695. Manut Yijing, kerajaan Mo-Lo-Yu punika magenah ring jarak 15 rahina malayar saking Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga (Sriwijaya). Butuh malayar 15 rahina taler mangda prasida rauh ring Ka-Cha (Kedah) saking Mo-lo-yu; punika mawinan, prasida kaanggep Mo-Lo-Yu pacang magenah ring tengahing genah makakalih punika.[15] Asiki teori sané sampun kaloktah mapaiketan sareng Mo-Lo-Yu sareng Jambi ring Sumatra,[16] sakéwanten genah Jambi matungkasan sareng gambaran Yi Jing indik "malayar atengah jalan pantaraning Ka-Cha (Kedah) miwah Bogha (Palembang)". Ring Dinasti Yuan (1271-1368) miwah Dinasti Ming (1368-1644), kruna Ma-La-Yu sering kabaosang ring sasuratan sejarah Cina – antuk pauwahan ejaan santukan galah pantaraning dinasti – pinaka negara sané nampek ring segara kelod. Diantarane istilah sane kaanggen inggih punika "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — katureksa saking sumber tulis biarawan Xuanzang) lan Wú-laī-yû (無来由).
  • Malaiyur – sane kabaosang ring prasasti Tanjore. Punika kagambarang pinaka kerajaan sane madue "gunung sane kukuh antuk bentengnyane" sane runtuh ring para penjajah Chola salami kampanye Rajendra Chola I ring abad ka-11. Minab magenah ring Sumatra, ring pantaraning Pannai miwah Sriwijaya (Palémbang),[17]:77–78, 170 minab ring situs arkeologi Muaro Jambi.[18]:405
  • Malai – kabaosang olih ahli geografi Arab abad ka-12 Muhammad al-Idrisi ring Tabula Rogeriana, punika nyihnayang semenanjung Malaya pinaka pulau sane dawa lan kawastanin Malai, mawates sareng Qmer (Khmer) lan magenah 12 rahina malayar saking Sanf (Champa).[19][20]
  • Bhūmi Mālayu – (harfiahnyane "Tanah Malayu"), transkripsi saking Prasasti Padang Roco sane mawit saking warsa 1286 M olih Slamet Muljana.[21] Istilah punika mapaiketan sareng kerajaan Dharmasraya.
  • Ma-li-yu-er – kabaosang ring babad dinasti Yuan, nganutin bangsa Semenanjung Malaya sane ngadepin ekspansi kelod Kerajaan Sukhothai, duk pemerintahan Ram Khamhaeng.[22] Babad punika maosang: "..Kawentenan permusuhan pantaraning Siam miwah Ma-li-yu-er antuk makakalih saling ngamademang...". Pinaka penampén saking parilaksana Sukhothai, utusan Tiongkok lunga ka istana Ram Khamhaeng duk warsa 1295 makta dekrit kekaisaran: "Tegepin janjin ragané miwah sampunang nglaksanayang sané kaon majeng ring Ma-li-yu-er".[23]
  • Malauir – kabaosang ring cakepan Marco Polo pinaka kerajaan sane magenah ring Semenanjung Malaya,[24][25] minab mesib sareng sane kabaosang ring babad Yuan.
  • Malayapura – (sane harfiahnyane "kota Malaya" utawi "benteng Malaya"), sane kasurat ring prasasti Amoghapasa sane mawit saking warsa 1347 M. Istilah punika kaanggen olih Adityawarman anggen nujuang Dharmasraya.

Piteket sane tiosan minakadi kruna basa Jawa mlayu (pinaka kruna kria: malaib, partisipan: buron), utawi istilah Melayu melaju (nglanturang mempercepat), sane nujuang ring mobilitas sane tegeh lan sifat migrasi kramannyane. De Barros (1552) maosang indik Iskandar Shah ngadanin Malaios (Melayu) kadi asapunika santukan pangusiran ajinnyane saking panegarannyane. Albuquerque nlatarang indik Sang Parameswara ngungsi (malayo) saking kerajaan Palémbang nuju Malaka.[26]

Pinaka wastan etnis (etnonim)

[uah | uah wit]
Melayu saking Malaka
Cat air Portugis saking jadma Malaya Malaka, sawatara warsa 1540, kapanggihin ring Códice Casanatense
Pasangan Melayu
Ilustrasi pasangan Melayu, saking Reise nach Batavia, antara warsa 1669 lan 1682
Joget ngigel
Tari Joget saking Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sane mawit saking istana Malaka.

Kruna "Melayu" pinaka etnonim, anggen nyihnayang kelompok etnologi sane sampun pastika mabinayan, katarka sampun kadadosang modis ring sajebag integrasi Kesultanan Malaka pinaka kekuatan regional duk abad ka-15. Punika kaanggen nglaporang parsialitas sosial krama Malaka sane mabinayan sareng krama asing sakadi saking wewidangan sane pateh, utamanyane krama Jawa lan Thai.[27] Puniki kabuktiang saking daftar kruna-kruna Melayu ring pangawit abad ka-16 olih Antonio Pigafetta (pamilet ring tawaf Magellan), sané nganutin panganggén frase chiara Malaiu (cara-cara Melayu) ring maritim Asia Kelod-Kangin anggén nganutin al parlare de Malacca (basa Italia antuk "mangda maosang indik Malaka").[28]

Manut sejarawan Anthony Milner, sastra Melayu klasik sering nlatarang indik Melayu antuk arti sane cupit saking interpretasi modern; nganutin teks-teks ring sor puniki pinaka bukti saking pamineh punika:[29]:91–92

  • Hikayat Hang Tuah, sane kasurat utamanyane salami abad ka-17, wantah nyihnayang krama Melayu pinaka subjek Kesultanan Malaka.[30]
  • Hikayat Patani, sané kawangun saking warsa 1690-1730, nyayagayang ngawigunayang parinama punika wantah ring Johor.[31][32]
  • Hikayat Merong Mahawangsa (taler kabaos Cakepan Kedah), sane kasurat ring panguntat abad ka-18 utawi pangawit abad ka-19, ngindarin nganggen deskriptor "Melayu" majeng ring krama Kedah.
  • Hikayat Aceh, sane kakenehang sampun kasurat sawatara pantaraning warsa 1636 lan 1700, eksplisit ngiket etnis Melayu sareng Johor, nanging nenten ngamargiang sane pateh ritatkala nganutin Acéh utawi Deli.[33]:2–4[34]

Nanging, Milner nyatet, karya-karya puniki sampun akeh ka edit saking galah ka galah olih makudang-kudang penyalin, sane minab ngranjing pengenalan utawi nincapang konsep identitas "Melayu"; silih tunggil salinan saking Cakepan Melayu, umpaminyane, nyihnayang kepala ring Palémbang sane nganutin "sentana titiang", nanging salinan salanturnyane maosang "subjek Melayu".[29]:{{{3}}}

Agama

[uah | uah wit]
Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ring Brunéi Darussalam ring rahina sane sampun lintang ring rahina Ramadhan. Kerajaan sane sugih ngambil Melayu Islam Beraja (Monarki Islam Melayu) pinaka filosofi nasional ngawit kemerdekaannyane duk warsa 1984.

Komunitas Melayu pangawit akehan animis, percaya ring kawentenan semangat (roh) ring sakancan parindikan.[35] Sawetara pamungkah era umum, agama Hindu lan Buddha kasobyahang olih para dagang Asia Selatan ka Kepulauan Melayu, irika ipun nglimbak ngantos abad ka-13, sadurung rauh agama Islam sane kabakta olih para dagang Muslim Arab, Asia Selatan lan Cina.

Ring abad ka-15, Islam saking sekte Sunni ortodoks nglimbak ring jagat Melayu ring sor Kesultanan Malaka. Mabinayan sareng agama Hindu, sane secara dangkal ngubah masyarakat Melayu awal, Islam prasida kabaos sampun jangkep terintegrasi ring kahuripan sarahina-rahina kramane.[36] Ngawit saking masa puniki, krama Melayu kaanggep pinaka kelompok etnoagama lan manut tradisi madue identifikasi sane raket sareng Islam[37] lan ipun nenten nguwah agamanyane ngawit punika.[36] Jati diri puniki sampun kukuh mawinan kabaos dados Islam punika mangda masuk Melayu (mangda ngranjing ring kemelayuan).[38]

Yadiastun asapunika, kapercayaan sadurungnyane madue akah sane dalem, ipun sampun ngamong raga nglawan anathema Islam – lan sujatine mistisisme Sufisme sampun dados nyambung ring kalangan Melayu, sareng roh-roh jagat animistik sadurungnyane lan makudang-kudang unsur agama Hindu.[39] Risampune warsa 1970-an, kabangkitan Islam (taler kabaos re-Islamisasi[40]) ring sajebag jagat Muslim, akeh tradisi sane kaanggep nenten manut sareng ajah-ajahan Islam lan madaging unsur-unsur syirik katilar olih krama Melayu ring Malaysia, nanging ring pantaraning krama Melayu ring Indonésia, tradisi puniki nenten kaanggep pinaka unsur-unsur syirik madaging lan takhayul. Pantaraning tradisi punika inggih punika rerainan mandi safar (manjus Safar), rerainan pemandian anggen ngamolihang kesucian spiritual, sane prasida kacingak fitur sane mirib sareng makudang-kudang sane wenten ring Durga Puja India.[41]

Akeh etnis Melayu modern inggih punika penganut Islam Sunni[42] miwah rerainan Melayu sane pinih utama inggih punika sane mawit saking Islam - Hari Raya Aidilfitri, Hari Raya Aidiladha, Awal Muharram, miwah Maulidur Rasul. Kaanggep murtad yening krama Melayu ngranjing saking Islam ring Malaysia miwah Brunéi Darussalam. Nanging, wenten makudang-kudang etnis Melayu sane magenah ring jaba panegara-panegara punika taler sampun ngrangkul agama sane tiosan sacara hukum ring sor hukum.

Arsitéktur

[uah | uah wit]
Sebuah umah tradisional Melayu ring Kedah, kahiasin antuk panel ukiran khas saking Semenanjung Melayu kaja.

Umah Melayu nganutin paumahan vernakular Melayu, kelompok etno-linguistik sane meneng ring Sumatra, pasisi Kalimantan lan Semenanjung Melayu.

Wangun arsitektur tradisional, sakadi atap sane cocok antuk tropis lan proporsi sane harmonis teken elemen dekoratif kaanggep enu madue nilai budaya sane gede olih akeh jadma ring wewidangan punika. Nanging, wangunan puniki ngamerluang perawatan sane signifikan yening saihang sareng konstruksi modern; minakadi tantangan ring sajeroning nglestariang bahan utamanyane, kayu, saking efek pelapukan cuaca tropis taler infestasi rayap. Kawagedan konstruksi vernakular puniki saka kidik ical ring Malaysia santukan kayu alami sayan arang sangkaning deforestasi ring samping industrialisasi,[43] nanging ring Indonésia paumahan tradisional sakadi punika kantun wenten ring desa. Yadiastun transformasi kota ring Singapura sampun ngicalang makasami ward kota Melayu, makudang-kudang umah sané nyihnayang arsitéktur vernakular puniki kantun ajeg, utaminnyané magenah ring pulau Pulau Ubin.[ngidih pustaka]

Utsaha ngelestariang gaya arsitektur asli Nusantara Indonesia sampun kamargiang malarapan antuk dokumentasi miwah penciptaan replika ring paviliun propinsi ring Taman Mini Indonesia Indah, Jakarta. Sang sane madue akeh umah tradisional Malaysia sane kantun wenten taler sampun nyewa ring studio produksi pinaka set film lan iklan, lan homestay, pinaka sumber pendapatan tambahan.[43]

Basa

[uah | uah wit]
Prasasti Kedukan Bukit sane masurat aksara Pallawa. Mawit saking warsa 683, puniki silih sinunggil artefak sesuratan Melayu sane pinih tua sane kantun wenten.

Basa Melayu inggih punika silih sinunggil basa sane pinih kaloktah ring jagate, utamanyane saking kulawarga Austronesia. Varian miwah dialek basa Melayu kaanggen pinaka basa resmi ring Brunéi Darussalam, Malaysia, Indonesia miwah Singapura. Basa puniki taler kaanggen ring Thailand Selatan, Kapuloan Cocos, Nusa Natal, Sri Lanka. Basa puniki kabaosang asli olih kirang langkung 33 yuta jadma ring sajebag Kapuloan Melayu lan kaanggen pinaka basa kaping kalih olih kirang langkung 220 yuta jadma.[44]

Wangun basa Melayu sane pinih lingsir mawit saking basa Proto-Malayo-Polinesia sane kabaosang olih krama Austronesia sane kapertama meneng ring Asia Kelod-Kangin. Wangun puniki salanturnyane pacang nglimbak dados Melayu Kuno ritatkala budaya miwah agama India ngawit nembus wawidangan punika. Basa Melayu Kuna madaging makudang-kudang istilah sane kantos mangkin, nanging tetep nenten karesepang olih penutur modern, nanging basa modern sampun akeh sane kauningin ring sasuratan Melayu Klasik, sane wangunnyane pinih lingsir mawit saking warsa 1303 M.[45] Melayu nglimbak dados Melayu Klasik majalaran antuk akeh kosakata basa Arab miwah Pars rikalaning Islam ngeranjing ring wawidangan punika, mauwah sajeroning pamarginnyane. Awalnyane, basa Melayu Klasik inggih punika soroh dialek sane mabinayan, sane nyihnayang makudang-kudang wit saking kerajaan Melayu ring Asia Tenggara. Silih sinunggil dialek puniki, sane kalimbakang ring tradisi sastra Kesultanan Malaka ring abad ka-15, pamuputnyane dados dominan.

Era Malaka kacihnayang antuk pauwahan basa Melayu dados basa Islam, antuk cara sane pateh sareng basa Arab, Persia, Urdu lan Swahili. Aksara Arab sane kaadaptasi sane kawastanin Jawi kaanggen ngentosin aksara Kawi, istilah agama miwah budaya Islam akeh kaasimilasi, ngutang akeh kruna-kruna Hindu-Buddha, miwah Melayu dados basa media pangajah-ajahan miwah penyebaran Islam ring sajebag wewidangan Asia Tenggara. Ring muncuk kawisesan Malaka ring abad ka-15, basa Melayu Klasik sampun nglimbak nglintangin jagat sane mabasa Melayu tradisional[46] miwah ngasilang lingua franca sane kawastanin Bahasa Melayu pasar ("Bazar Melayu") utawi Bahasa Melayu rendah ("Melayu sane andap") sane mabinayan sareng Bahasa Melayu tinggi ("Melayu sane tegeh") Malaka.[47] Katahnyane kapercayain yening basa Melayu Bazaar inggih punika basa pidgin miwah panglimbak sane pinih utama, sakemaon, sampun pidgin punika kreolisasi, ngawetuang makudang-kudang basa anyar sakadi basa Melayu Ambon, basa Melayu Manado miwah basa Betawi.[48]

Para pangawi Eropa duk abad ka-17 miwah ka-18, sekadi Tavernier, Thomassin miwah Werndly nyobyahang basa Melayu pinaka "basa sane kawikan ring makasami Hindia, sekadi basa Latin ring Éropa".[49] Punika taler sane pinih akeh kaanggen duk masa kolonial Inggris lan Belanda ring Kapuloan Melayu.[50] Sabaliknyane kapanggihang ring Hindia Timur Spanyol, inggian latinisasi massal Nusantara salami warsa kolonial ngawinang kudeta sejarah basa Melayu ring Filipina.

Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dados bebaosan standar ring pantaraning Melayu ring Singapura miwah Malaysia, miwah punika dados dasar asli basa Indonésia sane sampun standar.[46][51][52][53]

Lempas saking basa Melayu standar, sane kalimbakang ring wewidangan Malaka-Johor, wenten makudang-kudang dialek Melayu lokal. Minakadi krama Bangkan, krama Brunéi, krama Jambi, krama Kelantan, krama Kedah, krama Negeri Sembilan, krama Palembang, krama Pattan, krama Sarawak, krama Terengganu, miwah akeh sane lianan.

Basa Melayu punika manut sejarahnyane kasurat ring Pallawa, Kawi miwah Rencong. Sasampune rauh agama Islam, aksara Jawi sane madasar antuk basa Arab kaambil miwah kantun kaanggen kantos mangkin pinaka silih sinunggil saking kalih aksara resmi ring Brunéi Darussalam miwah pinaka aksara alternatif ring Malaysia.[54] Kakawitin saking abad ka-17, pinaka pikolih saking penjajahan Inggris miwah Belanda, basa Jawi saka kidik kagentosin antuk aksara Rumi[55] sane madasar antuk basa Latin sane pamuputnyane dados aksara modern resmi antuk basa Melayu ring Malaysia, Singapura, miwah Indonésia, miwah aksara resmi sareng-sareng ring Brunéi Darussalam.

Busana adat

[uah | uah wit]
Lanang-lanang Melayu ring busana Melayu, gaya tradisional busana Melayu

Busana miwah tekstil tradisional Melayu sampun terus-terusan kauwah ngawit saking jaman kuno. Manut sejarah, Melayu kuno kasurat antuk ngeranjingang makudang-kudang bahan alami pinaka sumber vital antuk kain, busana miwah busana. Nanging, masa sane sampun ketah, nyaksiang rauhnyane para dagang saking kangin miwah kauh nuju pelabuhan Kepulauan Melayu, sareng-sareng ipun numbas barang-barang mewah anyar, rumasuk kapas miwah sutra alus. Busana punika salanturnyane dados sumber mode Melayu sane tegeh miwah ngamolihang peran budaya pinaka identitas sane ngiket ring Nusantara, utamanyane ring semenanjung, Sumatra miwah wewidangan pasisi Kalimantan.[56]

Ring budaya Melayu, busana miwah tekstil kasub pinaka pralambang keindahan, kawisesan miwah status. Akeh akun ring hikayat Melayu negesang genah khusus sane kagenahin olih tekstil.[57] Industri tenun tangan Melayu prasida katureksain witnyane ngawit abad ka-13 ritatkala jalur perdagangan kangin nglimbak ring sor dinasti Song. Kabaosang indik tekstil sane kakaryanin ring lokal taler akehnyane tenun ring Semenanjung Malaya kakaryanin ring makudang-kudang akun Cina miwah Arab.[58] Ring pantaraning tekstil Melayu sane sampun kaloktah inggih punika Songkét, Batik, Telepok, Limar, Tenun, Kelingkam, Cindai, Pelangi miwah Tekad.

Busana Melayu klasik mabinayan pantaraning wewidangan sane matiosan, nanging busana tradisional sane pinih dalem ring masa modern inggih punika Baju Kurung (majeng ring anak istri) miwah Baju Melayu (majeng ring anak lanang), sane makakalih kaakui pinaka busana nasional majeng ring Malaysia miwah Brunéi Darussalam, miwah taler kaanggen olih komunitas Melayu ring Indonésia, Singapura, Filipina, Myanmar miwah Thailand.

Anak Melayu nganggen busana adat rikala Idul Fitri

Kruna Baju Kurung, sastra sane kategesang pinaka “menyelimuti tubuh” sang sane nganggen punika kasesuaiang madasar antuk prinsip-prinsip Islam sane sopan, sopan santun miwah ngasorang raga. Praktik punika paralel sareng doktrin agama Yahudi-Kristen, santukan ngamedalang anggota tubuh intim kaanggep pinaka sane kalarang ring Islam. Interpretasi punika raris kaserep ring cara mabusana miwah perspektif budaya Melayu, puniki prasida kuat kasaksiang ring pamrentahan Mansur Shah saking Malaka ring abad ka-15, sultan ngelarang rakyat Muslim istrinyane ring publik mangda wantah nganggen sarung saking bust ka sor. Sapanjang masa, Sang Melayu Baju Kurung ngranjing ring makudang-kudang reinkarnasi sadurung ngambil wangunnyane sane mangkin. Duaning jimbarnyane makudang-kudang kerajaan Melayu ring Nusantara, wangun lokal miwah mabinayan saking pola desain Baju Kurung taler prasida kasaksiang ring wewidangan punika, rumasuk Bengkulu, Kedah, Jambi, Johor-Riau, Pahang miwah Palémbang.[56]

Mode sane anut ring Baju Kurung majeng ring anak lanang sane kaloktah dados “Baju Melayu”. Bagian baduur busana punika kakaryanin antuk desain geometris sane meh-mehan pateh sareng Baju Kurung miwah lumrahnyane kapasangin antuk kain tenun sane kaloktah dados sarung. Pola sarung punika minab ngranjing simbol status perkawinan jadma punika utawi pangkatnyane ring masyarakat tradisional Melayu.[56]

Busana Melayu klasik sane lumrah lianan antuk anak muani inggih punika baju (kaos) utawi tekua (soroh kaos lengan panjang), baju rompi (rompi), kancing (kancing), celana batis cenik (celana), sarung sane kaanggen ring pinggang, capal (sandal), miwah tanjak utawi tengkolok (tutup sirah); ring para bangsawan, baju sikap utawi baju layang (soroh mantel) miwah pending (gesper sabuk hias) taler sinonim kaanggen pinaka busana formal. Taler sampun ketah wenten pendekar (prajurit Melayu) sane madue Kris sane nyelepin ring lipatan sarung sane ring arep.

Mabinayan sareng Baju Melayu sane terus kaanggen pinaka busana upacara kemanten, Baju Kurung kaanggen sarahina sapanjang warsa olih mayoritas anak istri Melayu. Kacingak PNS, buruh profesional miwah mahasiswa istri sane nganggen Baju Kurung sampun ketah ring Malaysia miwah Brunéi Darussalam.

Musik

[uah | uah wit]

Musik Melayu inggih punika genre musik rakyat sane mawit miwah nglimbak ring pasisi kangin Sumatra, Kalimantan miwah Semenanjung Melayu.[59] Musik puniki lumrahnyane katembangang olih jadma saking etnis Melayu miwah sering kasarengin antuk igel-igelan/pragina khas Melayu lokal, umpaminyane ngaturang igel-igelan ring acara utawi pesta tradisional, nyanggra tamu sane kahormatin, miwah ring parikrama agama.[60][61] Sane menarik ring genre musik puniki magenah ring komposisinyane sane kawangun antuk lirik tembang sane madaging puisi sane kaadaptasi ring kahuripan sarahina, tresna (sakadi Dondang Sayang) miwah bek madaging ajah-ajahan (pesan moral), madaging suara utawi vokal cengkok khas Melayu, miwah aransemen musik sane kasusun rapi.

Sinarengin antuk panglimbak jaman, musik Melayu sampun ngarasayang pergeseran gaya musik, umpaminyane sampun ngarasayang perpaduan sareng musik pop, musik rock miwah dangdut. Alur puniki prasida kapanggihin ring negara-negara sane mapaiketan sareng basa Melayu, minakadi ring Indonésia, Malaysia, Singapura miwah Brunéi Darussalam.

Ring pangawit panglimbaknyane, piranti musik sane kaanggen akehan aksi rebana sane kawastanin Kompang saking Ponorogo, ngambil gambus, senar biola, akordeon sané magending, parilaku gong, miwah serunai sane niup. Punika kaiusin olih budaya tanah Arab miwah tradisional Éropa. Sinarengin antuk panglimbak teknologi, makasami punika sampun kagentosin antuk piranti musik elektronik sane marupa keyboard. Nanging, ring parikrama sane sampun pastika piranti musik tradisional kantun kaanggen nglestariang tetamian budaya.

Ring panglimbaknyane, gerakan puniki sampun kaloktah ring warsa 80-an miwah malah ngranjing ring era "puncak kejayaan" ring warsa 90-an. Indike puniki kacihnayang antuk sayan akehnyane penyanyi miwah band Melayu, miwah pendatang anyar sane medal antuk tembang-tembang signature soang-soang.

Seni sasolahan

[uah | uah wit]
Sasolahan Joget Gamelan, warsa 1937

Krama Melayu madue makudang-kudang soroh musik miwah tarian/pragina sane marupa perpaduan saking pengaruh budaya sane mabinayan. Genre khas ngawit saking drama tarian rakyat tradisional Melayu sakadi Mak Yong ngantos tarian Zapin sane kaiusin olih Arab. Gerakan sane kakoreografi taler mabinayan saking langkah miwah lagu sane sederhana ring Dikir barat ngantos gerakan sane rumit ring Joget Gamelan.

Musik tradisional Melayu punika dasarnyane perkusif. Makudang-kudang soroh gong ngicenin tepuk antuk akeh tarian. Wenten taler drum sane mabinayan ukurannyane, ngawit saking rebana ubi sane ageng sane kaanggen ngewatesin acara-acara sane mabuat ngantos jingled-rebana alit (drum bingkai) sane kaanggen iringan recitasi vokal ring upacara agama.[62]

Sekelompok pragina Melayu Siam sane nampilin Mak Yong (c. abad ka-19). Ring warsa 2005, sampun polih pangakuan pinaka silih sinunggil karya warisan lisan miwah non-material manusa olih UNESCO.

Musik Nobat dados kepahan saking Royal Regalia istana Melayu ngawit rauhnyane Islam ring abad ka-12 miwah wantah kasobyahang ring upacara istana sane mabuat. Orkestranyane ngranjing piranti suci miwah pinih kasub inggih punika nehara (gendang ceret), gendang (gendang maulu ganda), nafiri (terompet), serunai (oboe), miwah kadang-kadang gong sane madaging tombol miwah sepasang simbal.[63]

Panglalah India kuat ring sasolahan bayangan tradisional sane kaloktah dados Wayang Kulit ring dija carita saking epik Hindu; Ramayana & Mahabharata sane ngawangun repertoar sane utama. Wenten petang soroh teater wayang bayangan sane khas sane prasida kapanggihin ring Semenanjung Malaya; Wayang Gedek, Wayang Purwa, Wayang Melayu miwah Wayang Siam.[64][65][66] Yadiastun asapunika, seni miwah carita Wayang Purwa miwah Wayang Siam nyihnayang pengaruh regional sane masikian sareng Jawa miwah Siam soang-soang, nanging Wayang Melayu miwah Wayang Gedek nyaritayang wangun miwah mode Melayu sane lebih asli.

Seni sasolahan Melayu sane sampun kaloktah lianan inggih punika; Teater Bangsawan, Dondang Sayang balada tresna miwah tarian Mak Inang saking Kesultanan Malaka, teater Jikey miwah Mek Mulung saking Kedah, Tarian Asyik miwah Drama Tari Menora saking Patani miwah Kelantan, Tarian Ulek mayang miwah Rodat saking Terengganu, Teater Boria saking Penang, Tari Canggung saking Perlis, Tembang naratif Mukun saking Brunéi Darussalam miwah Serawak,[67][68] Gending Sriwijaya sane saking Palémbang, Tari Serampang Dua Belas saking Serdang,[68] Zapin Api saking Riau miwah Dikir barat Singapura saking Singapura.

Cingak taler

[uah | uah wit]

Reperensi

[uah | uah wit]
  1. Milner 2010, pp. 24, 33.
  2. Barnard 2004, pp. 7 & 60.
  3. Milner 2010, p. 131.
  4. Barnard 2004, pp. 7, 32, 33 & 43.
  5. Reid, Anthony (Oktober 2001). "Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities". Journal of Southeast Asian Studies. 32 (3): 295–313. doi:10.1017/S0022463401000157. PMID 19192500.
  6. Melebek & Moain 2006, pp. 9–10.
  7. Barnard 2004, p. 3.
  8. Deka 2007, p. 57.
  9. Pande 2006, p. 266.
  10. Gopal 2000, p. 139.
  11. Ahir 1995, p. 612.
  12. Mukerjee 1984, p. 212.
  13. Sarkar 1970, p. 8.
  14. Gerini 1974, p. 101.
  15. I Ching 2005, p. xl–xli.
  16. Melayu Online 2005.
  17. Kulke, Hermann; Kesavapany, K.; Sakhuja, Vijay, eds. (2009). Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
  18. Miksic, John M. (2013). Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800. NUS Press. ISBN 978-9971-69-558-3.
  19. al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands. Singapore Bicentennial Office. November 2019.
  20. Gerini, G. E., & Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs). Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.
  21. Muljana 1981, p. 223.
  22. "Chronicle of Mongol Yuan". guoxue.com (ring Tionghoa). Kaarsipin saking versi asli tanggal 27 Agustus 2010. Kaaksés 21 Maret 2026.
  23. Hall 1981, p. 190.
  24. Cordier 2009, p. 105.
  25. Wright 2004, pp. 364–365.
  26. Crawfurd 1856, p. 244.
  27. Barnard 2004, p. 4.
  28. Milner 2010, pp. 22.
  29. 1 2 Milner, Anthony (2008). The Malays. John Wiley & Sons. doi:10.1002/9781444305098. ISBN 9781444305098.
  30. See also Hooker, Virginia Matheson (2016). Fleet, Kate (ed.). "Hang Tuah, Hikayat". Encyclopaedia of Islam (ring Inggris) (édisi ka-3). doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_30299. Kaaksés 6 Séptémber 2026.
  31. Bradley, Francis R. (June 2009). "Moral order in a time of damnation: The Hikayat Patani in historical context". Journal of Southeast Asian Studies. 40 (2). doi:10.1017/S0022463409000150.
  32. Porath, Nathan. "The Hikayat Patani: The Kingdom of Patani in the Malay and Thai Political World". Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society. 84 (2 (301)): 54. doi:10.1353/ras.2011.0016.
  33. Iskandar, Teuku (1958). De Hikajat Atjeh. 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff. doi:10.26530/OAPEN_613413. Kaarsipin saking versi asli tanggal 30 Méi 2024. Alt URL
  34. See also Braginsky, Vladimir (2008). "Structure, date and sources of Hikayat Aceh revisited: The problem of Mughal-Malay literary ties". Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia. 162 (4): 441–467. doi:10.1163/22134379-90003662.
  35. Zaki Ragman 2003, pp. 1–6
  36. 1 2 Syed Husin Ali 2008, p. 57
  37. Johns & Lahoud 2005, p. 157.
  38. Andaya & Andaya 1984, p. 55.
  39. Winstedt 1925, p. 125.
  40. Burgat 2003, p. 54.
  41. Bolton & Hutton 2000, p. 184.
  42. "The Malay of Malaysia". Bethany World Prayer Center. Kaarsipin saking versi asli tanggal 10 Oktober 2012. Kaaksés 6 Séptémber 2026.
  43. 1 2 Hadi Azmi (16 Méi 2026). "Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life". Letter From... The Straits Times. p. B7.
  44. Wright 2007, p. 492.
  45. Teeuw 1959, p. 149.
  46. 1 2 Sneddon 2003, p. 59
  47. Sneddon 2003, p. 84.
  48. Sneddon 2003, p. 60.
  49. Sweeney 1987.
  50. Van der Putten & Cody 2009, p. 55.
  51. Wong 1973, p. 126.
  52. Clyne 1992, p. 413.
  53. Brown & Ogilvie 2009, p. 678.
  54. "Kedah MB defends use of Jawi on signboards". The Star. 2008. Kaarsipin saking versi asli tanggal 29 Oktober 2012.
  55. "Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو)". Omniglot. Kaarsipin saking versi asli tanggal 26 Juni 2019. Kaaksés 8 Séptémber 2026.
  56. 1 2 3 Hassan 2016.
  57. Maznah Mohammad 1996, p. 2.
  58. Maznah Mohammad 1996, p. 19.
  59. Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas. Melayu Arts and Performance Journal, 2(2), 191–200.
  60. Purba, Junaidi; Putri, Sabrina Maulidia; Nelson, Ricky; Silaban, Cahyani Yesika br; Ridho, Muhammad Habibur; Andika, Riki; Sitorus, Christina Harianti; Sa, Maulidha; Dardanila. TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES. Mawadra Lestari Enterprise. p. 62. ISBN 978-629-95611-1-8.
  61. Asbullah, Habib; Rizkia, Ayu; Batrisya; Julianto, Deldi; Pangestu, Dimas; Rania, Dinda Safira; Miranti, Dwi; Afrillia, Ega; Irianto, Ega Deni. Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan (ring Indonesia). Penerbit Pustaka Rumah C1nta. p. 95. ISBN 978-623-7961-67-3.
  62. Moore 1998, p. 48.
  63. Marshall Cavendish 2007, p. 1220.
  64. Srinivasa 2003, p. 296.
  65. Ghulam Sarwar Yousof 1997, p. 3.
  66. Matusky 1993, pp. 8–11.
  67. Marzuki bin Haji Mohd Seruddin 2009.
  68. 1 2 Ahmad Salehuddin 2009