Wong Arfak
Tari Magasa Wong Arfak | |
| Akéh krama | |
|---|---|
| kirang langkung 70.000-100.000 diri | |
| Regions with significant populations | |
| 100.000[1] | |
| • Kabupatén Pegunungan Arfak | -+ 40.000 |
| • Kabupatén Manokwari | -+ 40.000 |
| • Kabupatén Manokwari Selatan | -+ 20.000 |
| Basa | |
| Arfak (Hattam, Meyah, Moile, Sougb), Indonésia | |
| Agama | |
| Mayoritas :Kristen | |
| Related ethnic groups | |
| Hatam • Meyah • Moile • Sougb | |

Wong Arfak inggih punika krama sané meneng ring Pegunungan Arfak sané ngranjing ring wewidangan Propinsi Papua Barat. Samaliha, Propinsi Papua Barat pinaka pahan saking wewidangan wangsa Indonésia sané magenah ring Kepala Burung Pulau Papua. Wewidangan genah meneng Suku Arfak ngranjing ring wewidangan Kabupatén Pegunungan Arfak sané wénten ring Pegunungan Arfak tegehnyané 2.950 mdpl. Kasengguh Suku Arfak mawinan dané meneng ring wewidangan Pegunungan Arfak punika. Wewidangan niki mawates sareng Kabupatén Manokwari ring sisi kaler, samaliha ring sisi kangin mawates sareng Kabupatén Manokwari Selatan. Sisi kelod mawates sareng Kabupatén Teluk Bintuni, lantur sisi kauh mawates sareng Kabupatén Sorong Selatan.
Suku Arfak meneng ring wewidangan sané pinaka genah wisata malarapan antuk kawentenan danu Anggi ring Kabupatén Pegunungan Arfak. I rika wenten wisata kuliner sané marupa ajengan khas Suku Arfak, miwah potensi kearifan lokal sakadi idup sareng Suku Arfak anggén ngrasayang potensi lokal sakadi cara magarapan ka carik, cara ngaryanin umah khas Suku Arfak, kantos cara urip ring tengahing alas. Kabupatén Pagaf prasida karereh saking kalih margi. Jalur kapertama nuju Pegunungan Arfak miwah Kabupatén Pegaf prasida nglintasin jalur Kabupatén Manokwari. Jalur kaping kaling inggihnyané nglintasin Kabupatén Manokwari Selatan (Mansel).[2]
Kruna arfak mawit saking kruna arfk ring basa Biak, sané mateges "anak sirep ring duur api". Kasengguh suku Arfak sangkaning dané ngenahang bara api ring sor Umah Kaki Seribu mangdané sida anget.
Manut Koentjaraningrat, krama sané meneng ring pegunungan Arfak ketahnyané kasengguh suku Arfak, nanging dané pamucuknyané kapah malih antuk petang suku sané madué kabudayan masaih. Petang suku punika inggih punika suku Hattam, suku Mayakh, suku Souk, lan suku Moile. Suku-suku punika nganggén basa sané matios-tiosan, dadosné dané méweh ngemargiang komunikasi.
Suku-suku puniki meneng ring pegunungan Arfak antuk wates genah wewidangan sané sampun kapastikayang. Suku Hattam pinaka suku sané pinih akeh meneng ring wewidangan pegunungan Arfak sisi kelod inggian punika ring Distrik Oransbari lan Distrik Ransiki, suku Meyakh (ketah kasambat wong Arfak asli) meneng ring sisi kangin pegunungan Arfak utawi Distrik Warmere lan Distrik Prafi, suku Moile meneng ring sisi kauh pegunungan Arfak utawi Distrik Minyambouw, lan suku Sough meneng ring sisi kaler pegunungan Arfak utawi Distrik Anggi.
Suku Arfak madue petang sub suku sane madue kelihan utawi pamucuknyane soang-soang. Sub suku punika taler madue basa lan marga utawi sorohnyane soang-soang, tuah suku Hatam lan Moilei sane kantun nganggen basa sane masaih. Suku Moile madue makudang-kudang marga utawi soroh inggih punika Kowi, Saiba, Mandacan, Sayori, Ullo, Ayok, Indow, Wonggor misah akeh malih soroh sane lianan.
Suku Arfak tur petang sub sukunyané madué sanjata sané pateh inggih punikia panah lan parang. Ring wewidangan kesenian, suku Arfak madué seni tari khas sané kasengguh Tari Tumbuk. Igelan puniki sampun kauningin olih krama irika, ketahnyané kasolahang olih krama sané meneng ring Pegunungan Pegaf. Parinama igelan puniki nganutin genah kasolahang, yening kasolahang ring margi kasengguh Tari Tambuk Tanah, nanging yéning kasolahang ring paumahan kasengguh Tari Tambuk Rumah. Rikala masolah, igelan puniki kairingin antuk syair sané nyaritayang indik parikrama mamula, tatacara maabian, miwah sejarah Suku Arfak. Selanturnyané wénten sané kabaos Tari Magasa utawi tari ular. Igelan puniki tuah kasolahang rikala upacara pawiwahan, nuju masan mupu, utawi parikrama penting tiosan. Lianan wénten Tari Buah Merah sané wantah kasolahang olih teruna suku Arfak. Igelan puniki nyritayang indik kaluwihan palemahan Papua sané patut kalestariang.[3]
Rumah kaki seribu pinaka umah adat sané kadruénang olih suku Arfak. Umah adat puniki madué malakar antuk kayu lan raabnyané malakar antuk don pandan, tiing, utuasi sané tiosan. Ring basa Malayu, umah adat puniki taler kasengguh mod aki aksa, igmam ring basa Hattam, tu misen ring basa Sougb. Umah adat puniki lianan dados genah maurip taler kaanggen genah ngemargiang upacara adat. Ring pahan umah sané luhuran dados genah ngemargiang kauripan, yéning ring sornyané kadadosang genah maubuh-ubuhan utawi ngenahang saang.
- ↑ Kewarganegaraan, Suku Bangsa, Agama dan Bahasa Sehari-hari Penduduk Indonésia Hasil Sensus Penduduk 2010. Badan Pusat Statistik. 2011. ISBN 9789790644175. Kaaksés 27 Agustus 2012.
- ↑ "Pesona Alam dan Keunikan Masyarakat Pegunungan Arfak Papua Barat". travelnatic.com. Kaarsipin saking versi asli tanggal 2023-01-23. Kaaksés 20 Oktober 2021. Unknown parameter
|dead-url=ignored (help) - ↑ "4 Kebudayaan Suku Arfak yang Fenomenal - IlmuSeni.com". IlmuSeni.com (ring Indonesia). 2018-01-08. Kaaksés 2025-12-11.
- Kondologit, Enrico Yory; Sawaki, Andi Thompson (2016). Tarian Tumbu Tanah (Tari Tradisional Masyarakat Arfak di Kabupatén Arfak, Provinsi Papua Barat). Yogyakarta: Balai Pelestarian Nilai Budaya Papua dan Amara Books. ISBN 978-602-6525-10-9.
- Frank, Simon Abdi K. (2012). Arsitektur Tradisional Suku Arfak di Manokwari. Jayapura: Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan, Balai Pelestarian Nilai Budaya Jayapura, Papua Kerjasama dengan Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan, Pusat Studi Kawasan Pedesaan, Universitas Cenderawasih, Jayapura, Papua. ISBN 978-602-7980-01-3.
- Koentjaraningrat, dkk (1994). Irian Jaya: Membangun Masyarakat Majemuk. Jakarta: Penerbit Djambatan. ISBN 978-979-4281-70-3.
- Assa, Veibe Ribka; Hapsari, Windy (2015). Peranan Perempuan Hattam dalam Beberapa Aspek. Yogyakarta: Balai Pelestarian Nilai Budaya Papua dan Kepel Press. ISBN 978-602-3560-62-2.
- Hastanti, Baharinawati W.; Yeny, Irma (Maret 2009). "Strategi Pengelolaan Cagar Alam Pegunungan Arfak Menurut Kearifan Lokal Masyarakat Arfak di Manokwari Papua Barat" (PDF). Info Sosial dan Ekonomi Kehutanan. 9 (1). ISSN 1979-5556. Kaarsipin saking versi asli (PDF) tanggal 2019-04-02. Kaaksés 2019-10-27. Unknown parameter
|dead-url=ignored (help) - Hapsari, Windy (Maret 2016). "Iwim (Tato) Orang Hatam di Kabupatén Manokwari". Jurnal Penelitian Sejarah dan Nilai Tradisional. 23 (1). ISSN 2615-3483.[permanent dead link]
- Muhammad Hujairin, dkk (April 2017). "Revitalisasi Kearifan Lokal Suku Arfak di Papua Barat dalam Rangka Mendukung Ketahanan Pangan Wilayah". Manajemen Pertahanan (Jurnal Pemikiran dan Penelitian Manajemen Pertahanan). 3 (1). ISSN 2654-9700.
- Destinasi Tersembunyi di Pegunungan Arfak.
- Pikon, Alat Musik Tradisional Papua.
- Sejarah Rumah Kaki Seribu Archived 2019-04-17 at the Wayback Machine.
- Tumbu Tanah Dance Archived 2023-01-23 at the Wayback Machine.
- Video Tarian Tumbu Tanah.
- Kaca antuk argumén ganda ring pangrauhan mal
- Pages with citations using unsupported parameters
- "Related ethnic groups" needing confirmation
- Pages using infobox ethnic group with unsupported parameters
- Articles using infobox ethnic group with image parameters
- All articles with dead external links
- Articles with dead external links from Maret 2022
- Suratan sareng parameter tanggal ten valid ring mal
- Articles with permanently dead external links
- Klompok etnik ring Indonésia
- Suku bangsa ring Papua Barat
- Kabupatén Manokwari