Cebur nuju daging

Wong Lamalera

Saking Wikipédia
(Kagingsirang saking Suku Lamalera)
Maboros Bé Paus ring Lamalera

Wong Lamalera inggih punika kelompok etnis sané meneng ring Pulo Lembata sisi kelod. Suku Lemalera ketahnyané kakelompokin pinaka sub-suku ring kelompok etnis Lamaholot olih para antropolog. Niki ngawinang Suku Lamalera sinah ketah kasengguh 'orang Lamalera'. Orang Lamalera puniki ngatujuang krama utawi kelompok etnis sané meneng ring wewidangan sisi kelod Pulo Lembata. Suku Lamalera pinaka silih tunggil saking kalih suku ring Kepulauan Sunda Kecil sané madué geginan maboros bé paus. Suku sané malih siki inggih punika suku Lamakera, maka kalih suku puniki pinaka suku sané pinih riin madué geginan maboros bé paus ring Indonesia.

Etimologi

[uah | uah wit]

Yéning selihin manut ring persamaan bunyi kata, kruna Lamalera mawit saking kruna kalih kruna. Kruna kapertama lam'a (dialek Lamalera) lan kruna lamak (dialek Adonara) sané mateges piring utawi wadah. Kruna sané kaping kalih inggih punika kruna lera utawi rera sané mateges matan ai utawi don dapdap. Manut ring sejarahnyané, duk krama Lamalera neked ring genah sané mangkin kasengguh Lamalera, dané manggihin don dapdap tur salanturnyané kaanggén wadah wiadin piring (lam'a).[1] Niki sané ngawinang kasangguh Lamalera inggian tegesnyané wadah sané malakar antuk don dapdap.

Sejarah

[uah | uah wit]

Manut Ambrosius Oleona lan Pieter Tedu Bataona, kawitan utawi kawéntenan krama Lamalera nénten pinaka krama asli saking Pulo Lembata. Manut ring sejarah lan syair sané katamiang saking nguni ngantos mangkin olih leluhurnyané, krama Lamalera mawit saking Tanah Luwuk tur salanturnyané mamargi nincap ka sisi kelod Pulo Lembata lan jenek irika saking nguni ngantos mangkin. Puniki kacihnayang saking cecirén sané kadruénang ring anggan dané sané masaih sareng krama saking Sulawesi Tengah, pamucuknyané suku Bonggai.[2]

Leluhur suku Lamalera puniki rauh sawatara 500 warsa sané lintang. Sadurungnyané dané ngamiletin ajah-ajahan armada Gajah Mada nuju pasisi Halmahera ngantos ka Semenanjung Bomberai, raris dané malipetan nuju ka sisi kelod, inggian punika nuju Pulo Seram, Gorom, Ambon, Banda, Timor, tur pamuputnyané kampih ring Pulo Lembata. Pamargi magingsir leluhur suku Lamalera saking Tanah Luwuh sangkaning kerajan ring Tanah Luwuk sampun kakaonin olih Majapahit duk Hayam Wuruk madeg ratu. Krama sané manggingsir puniki selanturnyané dados wit kawéntenan limang soroh ring krama Lamalera, inggian punika Bataona, Blikololong, Lamanudek, Tanakrofa, lan Lefotuka. Maka lima soroh puniki raris ngamedalang siangolas soroh tur sané mangkin dané dados krama adat Lamalera. Imbannyané sekadi, soroh Bataona ngamedalang marga Bediona lan Batafor, yéning marga Lefotuka (taler kasengguh Lewotukan) ngamedalang marga Dasion lan Kedang. Marga Kedang ring sub-marga Lewotukan (Kéda) matiosan lan nénten madué paiketan sareng suku Kedang (Edang) sané meneng ring sisi kangin pulau Lembata.[3]

Tradisi Maboros Ulam Paus ring Lamalera

[uah | uah wit]

Desa Lamalera kaloktah pinaka désa sané madué tradisi maboros bé paus inggin punika soroh paus sperma sané ketah kabaos leva nuang. Tradisi maboros bé paus puniki sampun ngawit saking abad ke-17 utawi abad ke-16, ketahnyané kamargiang ring bulan Mei. Maboros puniki kalaksayanag olih krama lanang sané sampun menék kelih inggian mayusa 16 ngantos 55 tiban. Krama lanang sané dados sareng maboros boya ja sané kereng kémanten, nanging patut madué parilaksana sané becik lan suci. Ritatkala maboros, sang maboros puniki kasambat lamafa tur nganggén jukung sané kawastanin peledang. Maboros ulam paus kamargiang ring pasih sawu, antuk akéh anak sané dados lamafa sawatara 8 ngantos 12 diri ring soang-soang peledang.[4] Ulam paus sané dados kajuk olih Wong Lamalera kasengguh koteklema sané yusannyané sampun tua. Paus soroh seguni pinaka ulam paus sané sedeng manyonyoin, paus sané sedeng beling, lan bayi paus néten dados kaejuk.[5] Maboros niki nénten kamargiang sarahina, nanging tuah ritatkala kapanggih semburan toya saking ulam paus ring wewidangan pasih sawu.

Sadurung maboros puniki kamargiang, wong Lamalera ngariinin antuk makudang-kudang parikrama adat sané kasangguh Tabo Nama Fata. Upacara Tabo Nama Fata kakawitin antuk ritual le gerek sané kamargiang ring Batu Paus olih tuan tanah. Ritual puniki nganggén sarana tumbak lan gong. Sarahina risampuné ritual le gerek, kamargiang upacara sané matetujon ngrastitiang roh krama lanang irika sané sampun ngemasin lampus ritatkala ngemargiang kakaryannyané. Selanturnyané kamargiang upacara Misa Leva manut tradisi agama Katolik pinaka jalaran nunas lugra ring Ida Sang Hyang Widi antuk kawéntenan masan Lewa.[4]

Ulam paus sané kapolihang saking maboros salanturnyané kadum tur kabagiang majeng ring samian krama irika. Samian krama irika sampun nguningin pah-pahan ulam paus sané dados hak ipuné nganutin jasa kramané rikala maboros utawi nganutin hubungan sosialnyané. Samaliha, anak sané tuara, balu, utawi anak ubuh pinaka soroh krama sané kaucukan ngamolihang duman ulam paus. Krama irika percaya, inggian awak ulam pausé sampun satmaka madué gegambaran utawi péta sané dados panuntun ngepah ulamé. Imbannyané, linanan ring ngamolihang isin lan muluk ulam paus, sang sané nuénang jukung patut ngamolihang jantung ulam pausé, ikuh ulam paus patut kaicén majeng ring matros (sang maboros) sané sareng ngemademang paus ring pasihé. Wong Lamalera taler ngemargiang sistem barter nyabran awuku. Barter kamargiang malarapan antuk nukar ulam paus sané kadruénang sareng bahan ajeng-ajengan sané tiosan anggé ngenepin kauripan ipuné. Ketahnyané barter kamargiang olih krama saking pasisi pinaka sang sané nuénang ulam paus sareng krama saking pagunungan sané madué asil gumi inggian punika sarwa pala.[4]

Agama

[uah | uah wit]

Krama Lamalera ketahnyane magama Katolik. Niki kacihnayang antuk tradisi Misa Leva sane madue tetujon nunas waranugraha majeng ring Ida Batara indik masa leva sane jagi pacang rauh, inggian punika nyabran 2 Mei - 30 September nyabran warsa. Lianan magama katolik, krama ring pasisi taler akeh sane magama Islam[6]

Pustaka

[uah | uah wit]
  1. "Menakar Kata 'Lama' dalam Etnologi Lamaholot − eposdigi.com". depoedu.com (ring Inggris). 2022-05-23. Kaaksés 2025-12-11.
  2. "Geografi dan Tradisi Suku Lamalera | PDF | Ilmu Sosial". Scribd (ring Indonesia). Kaaksés 2025-12-11.
  3. Barnes, R. H. (Robert Harrison) (1996). Sea hunters of Indonesia : fishers and weavers of Lamalera. Internet Archive. Oxford : Clarendon Press ; New York : Oxford University Press. ISBN 978-0-19-828070-5.
  4. 4,0 4,1 4,2 Ohoirat, Andre; Ohoirat, Elia (2019-01-01). "KAJIAN ETNOMATEMATIKA PADA BUDAYA PENANGKAPAN IKAN PAUS DAN SISTEM BARTER MASYARAKAT DESA LAMALERA, LEMBATA, NUSA TENGGARA TIMUR (Prosiding Seminar Nasional Matematika dan Pembelajarannya. Jurusan Matematika, FMIPA UM)". Andre Lau Elia Ohoirat.
  5. Pramesti, Dinar Sukma; Kusumaningrum, Ni Ketut Veri (2021-12-31). "Kearifan lokal dalam novel suara samudra karya maria matildis banda dan relevansinya sebagai media promosi pariwisata di lamalera - ntt". Jurnal Ilmiah Hospitality Management (ring Inggris). 12 (1): 1–12. doi:10.22334/jihm.v12i1.191. ISSN 2579-3454.
  6. Kompas, Tim Harian (2023-11-12). "Uang Bukan Segalanya di Pasar Wulandoni". Kompas.id (ring Indonesia). Kaaksés 2025-12-05.