Cebur nuju daging

Sangku

Saking Wikipédia
Sangku ring koleksi Honolulu Museum of Art
Sangku ring koleksi TROPENMUSEUM
Sangku ring koleksi TROPENMUSEUM

Sangku (aksara Bali: saṅku) inggih punika silih sinunggil piranti upakara sané pinih utama ring upacara agama Hindu ring Bali [1]. Sangku marupa wadah sané kaanggén genah Tirta (toya suci) sané jagi kakepyokang majeng ring umat (pamargi) [2]. Piranti puniki wantah wénten ring genah suci utawi kaanggén olih Sulinggih utawi Pemangku pinaka pinandita [3].

Wujud miwah Bahan

[uah | uah wit]

Wangun Sangku biasané marupa bejana (wadah) bunder, madué bibir sané lebar miwah alas (batis) sané kokoh [4]. Bahan utama Sangku sané kaanggén upacara ageng inggih punika logam, minakadi kuningan, tembaga, perak, utawi alpaka [5]. Wénten taler Sangku sané malakar aji tanah liat (gerabah), nanging Sangku logam sané pinih sering kaanggén rikala upacara ageng [6]. Ring sisi Sangku, sering wénten hiasan berupa ukiran sané nyihnayang patra (hiasan tumbuh-tumbuhan) utawi gambar Dewata Nawa Sanga (penguasa penjuru mata angin) [7]. Ukiran puniki nénten wantah hiasan manten, nanging madué arti ngeniang Sangku punika pinaka piranti suci [8].

Kawigunan

[uah | uah wit]

Kawigunan pinih utama Sangku inggih punika pinaka genah Amerta utawi Tirta (toya suci) miwah toya panglukatan (toya suci pamersihan) [9]. Sadurung upacara, Sangku kaisinin toya anyar sané bersih, raris kagenahang bija miwah sekar (bunga) ring duur toyané [10]. Rikala muja utawi nganteb banten, Sulinggih utawi Pemangku nyineb Sangku ngraga mangda toyané prasida masupati dados Tirta [11]. Tirta saking Sangku puniki raris kaambil antuk sibuh (gayung batok kelapa) utawi pemercikan tur kakepyokang majeng ring pamuspan (umat sané muspa) [12]. Tiosan ring genah Tirta, Sangku sané ageng taler kaanggén genah Sesajen Panca Tirta rikala wénten upacara Panca Yadnya [13].

Filosofi

[uah | uah wit]

Sangku nyihnayang simbol Amerta (Toya Kehidupan Abadi) sané kapolihang saking pemuteran Mandara Giri ring Segara, manut ring tattwa Hindu [14]. Secara kosmologis, Sangku pinaka simbol Danu (telaga) utawi Segara (laut) sané dados genah Tirta (sumber toya suci) [15]. Yéning Sangku kagenahang sekar utawi kwangen, puniki nyihnayang panyungsungan manusa sané madasar antuk kahuripan miwah bhakti majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa [16]. Sangku dados medium sané nunggalang unsur toya (Apah) sané suci miwah unsur logam (Pertiwi) dados sarana pamersihan sekala miwah niskala (lahir lan batin) [17].

Pustaka

[uah | uah wit]
  • [1] Wiana, I. K. (2002). Makna Upacara Yadnya dalam Agama Hindu. Surabaya: Paramita.
  • [2] Titib, I. M. (2003). Teologi & Simbol-simbol dalam Agama Hindu. Surabaya: Paramita.
  • [3] PHDI Pusat. (2010). Himpunan Keputusan Seminar Kesatuan Tafsir Terhadap Aspek-Aspek Agama Hindu. Jakarta.
  • [4] Dinas Kebudayaan Provinsi Bali. (2016). Ensiklopedi Budaya Bali. Denpasar: Balai Bahasa.
  • [5] Suartini, N. K. (2021). Estetika Benda Sakral dalam Upacara Agama. Jurnal Seni Rupa, 10(1).
  • [6] Gambar, I. M. (2015). Sarana Upakara Bebantenan. Denpasar: Manikgeni.
  • [7] Puja, I. G. N. (1998). Seni Hias dan Ornamen Bali. Surabaya: Paramita.
  • [8] Yudantini, N. M. (2010). Peralatan Tradisional Bali. Denpasar: Udayana University Press.
  • [9] Sudarsana, I. B. P. (2004). Ajaran Agama Hindu: Upacara Yadnya. Denpasar: Yayasan Dharma Acarya.
  • [10] Geria, N. K. (2018). Tata Cara Mebanten dan Fungsi Tirta. Denpasar: Pustaka Bali Post.
  • [11] Punyatmadja, I. B. O. (1992). Panca Sraddha. Jakarta: Yayasan Dharma Sarathi.
  • [12] Picard, M. (1996). Bali: Cultural Tourism and Touristic Culture. Archipelago Press.
  • [13] Cudamani. (2020). Filosofi Banten Bali. Denpasar: Pustaka Bali Post.
  • [14] Surada, I. M. (2007). Kosmologi Hindu dalam Budaya Bali. Surabaya: Paramita.
  • [15] Putra, I. G. A. A. (2012). Filosofi Simbolis Peralatan Upacara. Denpasar: UNHI Press.
  • [16] Hooykaas, C. (1973). Religion in Bali. Leiden: Brill.
  • [17] Gelebet, I. N. (1982). Arsitektur Tradisional Daerah Bali. Jakarta: Depdikbud.