Cebur nuju daging

Adiparwa

Saking Wikipédia
Bali
SorohWiracarita
Kawedar kapertama ringBali
Basa(-basa)Basa Sansekerta
Juru tulisRsi Wedawyasa
PangawiByasa
Kasusun olihPetrus Josephus Zoetmulder
Ukurancm x cm
Formatsajak
AksaraAksara Bali
DagingEpos Mahabharata
Adiparwa versi Jawa Kuno sane kamedalang olih Dinas Pendidikan Provinsi Bali.

Adiparwa ( basa sansekerta : आदिपर्व, Ādiparva ) inggih punika buku kapertama utawi pahan (parwa) kapertama saking carita Mahabharata. Sujatine pahan puniki madaging ringkesan saking jangkep satua Mahabharata, satua-satua indik wit carita, lelangit kulawarga Bharata, kantos ring masa yowana Korawa lan Pandawa. Carita punika kacaritayang ring carita bingkai lan alur caritane kecag-kecog mawinan nenten membah becik. Carita kulawarga Bharata kakawitin antuk babaosan Ida Bagawan Ugrasrawa sane ngrauhin Ida Bagawan Sonaka ring alas Nemisa.

Pah-pahan Adiparwa

[uah | uah wit]

Pah-pahan kitab Adiparwa inggih punika:

  • Carita Ugrasrawa (Ugraçrawā) indik kawentenan genah pasiraman Samantapañcaka miwah indik kacaritayang satua Mahabharata olih Bhagawan Waisampayana (Waiçampāyana). Carita sane dawa puniki kacaritayang sangkaning pinunas Maharaja Janamejaya, raja Hastinapura, okan Raja Parikshit (Parīkşit) lan putun para Pandawa. Bhagawan Waisampayana matetujon nglipur sang maharaja antuk yadnya ula (sarpayajña) sane nanten mamargi antar. Yadnya punika kalaksanayang anggen ngukum naga Taksaka, sane sampun ngamademang Raja Parikshit.
    • Lianan ring punika, Sang Ugrasrawa taler nlatarang ringkesan indik plekutus parwa sane ngawangun Mahabharata; akeh bab, ayat (çloka) miwah daging soang-soang parwa.
  • Carita Ida Sang Maharaja Janamejaya sane kapastu olih Ida Sang Sarama, sane mapuara yadnya sane kamargiang olih Ida Sang Maharaja nenten mamargi antar.
  • Carita Bhagawan Dhomya miwah sisian Idane tigang diri inggih punika: Sang Arunika, Sang Utamanyu, miwah Sang Weda. Kalanturang antuk carita Posya, indik satua witnyane sang Uttangka, sisian sang Weda sane mamusuh sareng naga Taksaka. Punika mawinan Sang Uttangka raris nglemesin Ida Sang Maharaja Janamejaya mangda ngamargiang sarpayajña, utawi yadnya lelipi .
  • Carita witnyane Hyang Agni (dewa api), sane nglebur sakancan sane wenten, napi manten prasida katunjel, tan pabinayan. Taler nyaritayang piteket sang Ruru mangda nuutin pamargi Sang Astika, sane nyayubin lelipi miwah naga saking yadnya maharaja Janamejaya.
  • Carita Astika; kakawitin saking satua sang Jaratkāru marabian sareng Nāgini (naga istri) tur ngembasang sang Astika, satua indik embasnyane sang naga miwah sang Garuda, naga-naga sane kapastu olih biangnyane mangda kaajeng antuk geni ring yadnya ula, para naga sane puik sareng garuda, kantos utsaha para naga sane makelid saking yadnya ula.
    • Ring carita puniki wenten taler carita indik utsaha para dewa mangda ngamolihang tirta amrta utawi toya kauripan, taler indik wit gerhana matanai lan bulan .
  • Carita witnyane Prabu Parikesit kapastu olih Bhagawan Çrunggī mawinan seda risampune kacotot olih naga Taksaka.
  • Carita indik yadnya sarpa sane kamargiang olih Maharaja Janamejaya, lan sapunapi Bhagawan Astika ngwangdeang yadnya sarpa puniki.
  • Carita indik witnyane miwah sejarah lelangit para Korawa miwah Pandawa. Carita Sakuntala (Çakuntala) sane maputra Sang Bharata, sane selanturnyane maputra kulawarga Bharata. Ngantos ring Sang Kuru, sane ngardi tegal Kuruksetra; sang Hasti, sane ngawangun Hastinapura; maharaja Santanu (Çantanu) sane madue putra Bhîsma Dewabrata, embasnyane Bhgawan Byasa (Byâsa utawi Abiyasa) – pangawi carita puniki – kantos embasnyane Dhrestarastra (Dhŗţarāstra) – ajin para Korawa, Pandu – ajin para Pandawa, miwah sang Widura
  • Carita indik embas miwah masa alit Sang Korawa miwah Sang Pandawa. Sang Korawa sareng Sang Pandawa sane mamusuh saking alit, carita Dang Hyang Drona, kantos sang Karna dados Adipati Awangga.
  • Carita para Pandawa sane kantun truna. Umah damar sane kaenjutin, carita indik Bima (Bhîma) ngaonang raksasa Hidimba tur nganten sareng arinnyane Hidimbî ( Arimbi ) lan embasnyane Gatotkaca, Pandawa sane menang swayambara tur ngamolihang Dropadi, kerajaan Hastina sane kapah dados kalih antuk para Korawa miwah Pandawa. Sang Arjuna sane lunga ka alas salamine 12 warsa, embasnyane Sang Abhimanyu (Abhimanyu), ajin Sang Pariksit, kantos alas Kandhawa genah Sang Naga Taksaka mengkeb punika kageseng.

Catetan: Carita-carita puniki kacaritayang marupa carita bingkai.

Ringkasan isin Kitab Adiparwa

[uah | uah wit]

Adiparwa katuturang sakadi narasi. Narasi daging cakepan punika kakawitin ri kala Sang Ugrasrawa ngrauhin Bhagawan Sonaka sane sedek nglaksanayang yadnya ring alas Nemisa. Sang Ugrasrawa nguningayang ring Bagawan Sonaka indik kawentenan pupulan kitab sane mawasta Astadasaparwa, unteng caritanyane inggih punika carita indik payudan para Pandawa sareng para Korawa, pratisentanan sang Bharata. Saking carita Sang Ugrasrawa, membah carita mautama indik kulawarga Bharata (Mahabharata).

Sedan Ida Sang Prabhu Parikesit

[uah | uah wit]

Kacritayang, wenten raja mapesengan Parikesit, putran Sang Abhimanyu, madeg nata ring Hastinapura. Ida wantah warih Sang Kuru, punika awinan ida mapesengan Kuruwangsa. Sedek dina anu, ida sedek maboros kidang ka tengahing alas. Kidange katututin kanti tusing bakat baana ngetut. Ring alase ida raris kacunduk sareng pandita sane mapesengan Bagawan Samiti. Ida Sang Prabu mataken kija lakuna kidang sane sedek kaborosin, nanging sang pandita meneng (monabrata). Indike punika ngawinang Ida Sang Prabu Parikesit krodha. Ida ngambil bangke ula, raris kakalungang ring baong sang pandita.

Putran sang pandita, Srenggi, uning ring indike punika saking pasadun sang Kresa, raris ida bendu pisan. Ida mastu Ida Sang Prabu mangda padem sangkaning cotot lelipi, malih pitung rahina sasampun pastu punika kaucapang. Sasampune Ida Sang Prabu nerima pastu punika, ida raris masayuban ring menara sane kajaga olih panjak miwah para perdana menteri idane. Ring sajebag menara punika taler sampun kasiagayang para panguasdhan sane wikan ring sajeroning nambanin anak keni racun ula. Ring rahina kaping pitu, rahina sane katarka pacang seda, wenten naga sane mawasta Taksaka nyutirupa dados uled ring nyambu sane kaaturang ring Ida Sang Prabu. Pamuputne Ida Sang Prabhu seda risampune kacotot olih Naga Taksaka, sane nyutirupa dados uled ring nyambune.

Raja Janamejaya Nglaksanayang Upacara Yadnya Sarpa

[uah | uah wit]

Sasampune Ida Maharaja Parikshit seda, putran idane sane mapesengan Janamejaya ngentosin dados raja. Duk punika, dane kantun alit, nanging sampun madue kasaktian, wikan, tur prarai sane bagus. Ida Sang Prabu Janamejaya marabian sareng sang putri saking Kerajaan Kasi, sane mapesengan Bhamustiman. Ida Sang Prabhu Janamejaya dados raja sane adil tur wicaksana mawinan jagate trepti, samian mesehe pastika prasida kakaonang. Ri tatkala Ida Sang Prabhu prasida ngaonang desa Taksila, Sang Uttangka tangkil ring Ida Sang Prabu saha nguningayang indik dewekne sane gedeg sareng Naga Taksaka, sinambi taler nguningayang indik sane ngawinang ajine seda wantah sangkaning parilaksanan Naga Taksaka.

Ida Sang Prabu nyelehin caritane punika, miwah para patih idane menehang carita Sang Uttangka. Ida Sang Prabu kaaturin mangda ngawentenang yadnya sarpa anggen ngwales Naga Taksaka. Cutetang caritane, Ida ngamkamin sakancan piranti upacara tur ngulemin para pandita lan sang widagda ring mantra mangda nyarengin upacarane. Manggihin Ida Sang Prabu ngawentenang upacara punika, Naga Taksaka dados bungsah bulisah. Raris ida ngutus Sang Astika mangda ngalangin upacara Ida Sang Prabu. Sang Astika nrima tugas punika raris nuju genah upacarane. Sang Astika ngaturang sembah ring Ida Sang Prabu saha mapinunas mangda upacarané punika kapuputang. Ida Sang Prabu, rumasa welas asih ring Sang Astika, raris ngwangdeang upacara punika. Pamuputne Sang Astika mapamit pacang mawali ka Nagaloka. Naga Taksaka selamet saking upacara punika.

Wesampayana nyaritayang indik Mahabharata

[uah | uah wit]

Ida Maharaja Janamejaya sane sungsut ring kayun antuk tan paripurna upacara punika, nunas ring Bhagawan Byasa mangda nyritayang indik lelangit idane, taler nyritayang indik Pandawa miwah Korawa sane mayuda ring Kuruksetra. Duaning Ida Bhagawan Byasa kaliput antuk parindikan siosan, raris katunasin Ida Bagawan Wesampayana mangda ngangganin Ida. Ida wantah sisia Bhagawan Byasa, pangawi carita ageng indik kulawarga Bharata utawi Mahabharata . Sakadi pangaptin Ida Sang Prabu Janamejaya, Bagawan Wesampayana nartayang satua majeng ring Ida Sang Prabu, inggih punika satua sadurung sang prabu embas, satua indik Pandawa miwah Korawa, satua indik yuda ring Kuruksetra, miwah satua indik lalintihan lelangit sang prabu. Wesampayana kapertama nyritayang indik lelangit Maharaja Janamejaya ( Sakuntala, Duswanta, Bharata, Yayati, Puru, Kuru ), salanturnyane nyaritayang indik lelangit idane, inggih punika para Pandawa lan Korawa .

Lalintih Pratisentana Maharaja Yayati

[uah | uah wit]

Leluhur Maharaja Janamejaya sane ngembasang sang sane ngawangun wangsa Puru lan Yadu mawasta Maharaja Yayati, ida madue istri kakalih, mawasta Devayani lan Sarmishta. Dewayani ngembasang Yadu miwah Turwasu, raris Ida Sang Sarmishta ngembasang Anu, Druhyu, miwah Puru. Pratisentana Yadu kawastanin Yadawa tur pratisentana Puru kawastanin Paurawa.

Sukra
 
Jayanti
 
Nahusa
 
 
 
 
Wresaparwa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dewayani
 
 
 
 
 
Yayati
 
 
 
 
 
Sarmista
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Yadu
 
Turwasu
 
Madawi
 
Druhyu
 
Anu
 
Puru
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Bangsa
Yadawa
 
Suku
Yawana
 
4 putra
 
Dinasti
Waiboja
 
Bangsa
Mleccha
 
Wangsa
Paurawa

Ring lalintihan pratisentana Paurawa, embas Maharaja Dushyanta, marabian sareng Sakuntala, sane raris ngembasang Sang Bharata. Sang Bharata ngisiang jagat tur wawidangan sane kajajah sane raris kaloktah dados Bharatawarsa. Sang Bharata sane ngembasang Wangsa Bharata. Ring Wangsa Bharata embas Sang Kuru, sane nyuciang genah sane mawasta Kurukshetra, raris ngembasang Kuruwangsa, utawi Wangsa Kuru.

Risampune makudang-kudang sentana, embas Prabhu Santanu, sane madeg nata ring Hastinapura. Ida Sang Prabu Santanu madue istri kakalih, inggih punika Dewi Gangga miwah Satyawati. Dewi Gangga ngembasang Bhisma, raris Satyawati ngembasang Chitrāngada miwah Wicitrawirya. Duaning Chitrāngada kantun alit sampun seda tur Bhisma masumpah nenten pacang ngwarisin tahta punika, Wicitrawirya nglanturang pamrentahan ajinidane. Wicitrawirya madue prami kakalih, inggih punika Ambika miwah Ambalika. Saking Ambika embas Drestarastra miwah saking Ambalika embas Pandu. Drestarastra madue putra satus diri sane mapesengan Korawaçata (satus Kaurawa), Pandu madue putra lanang limang diri sane mapesengan Panca Pandawa (limang putran Pandu).

 
 
 
 
Pratisentana
Yayati
 
Wangsa
Paurawa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sakuntala
 
Duswanta
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Watsa
 
Bharata
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dinasti
Bharata
 
Kulawarga
Bharata
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kuru
 
Yamadi
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Para Raja
Hastinapura
 
Dinasti
Kuru
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sunanda
 
Pratipa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gangga
 
Santanu
 
 
 
Satyawati
 
 
 
Parasara
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Bisma
 
Citrānggada
 
Wicitrawirya
 
2 istri
 
Byasa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gandari
 
Dretarastra
 
Kunti
 
Pandu
 
Madri
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
100 Korawa
 
Dursala
 
Yuyutsu
 
 
5 Pandawa
 
 
 
 


Carita Prabhu Santanu miwah Pratisentanane

[uah | uah wit]
Prabu Santanu tresna sareng Satyawati, okan bendega (kagambar olih Raja Rawi Varma ).

Wenten raja mapesengan Sang Pratipa, ida silih tunggil sentana Sang Kuru utawi Kuruwangsa, madeg nata ring Hastinapura. Prabhu Pratipa madue prami sane mapesengan Sunandha saking Kerajaan Siwi, sane ngembasang putra lanang-lanang tigang diri. Saking tetiga putrane punika, Santanu sane kaadegang dados Raja. Prabu Santanu marabian sareng Dewi Gangga, raris madue putra 8 diri. Putran idane sane pitung diri kaanyudang ring tukade olih rabin idane ngraga, putrannyane sane kaping untat prasida selamet santukan parilaksana rabin idane kaandegang olih Prabu Santanu. Putrane mapesengan Dewabrata, nanging salanturnyane mapesengan Bhisma. Prabu Santanu marabian malih apisan sareng anak istri okan bendega sane mawasta Satyawati. Satyawati ngembasang putra kakalih, sane mapesengan Chitrāngada miwah Wicitrawirya.

Chitrāngada ngwarisin tahta ajin idane. Nanging, riantukan Ida seda duk kari alit ring payudan nglawan Raja Gandharwa, pamrentahan idane kagentosin olih semeton idane, Wicitrawirya. Wicitrawirya marabian sareng Ambika lan Ambalika saking Kerajaan Kasi. Tan suwe sasampun ida marabian, Wicitrawirya raris seda. Mangda prasida madue oka, makakalih istrine Wicitrawirya ngamargiang upacara sane kaenter olih Bagawan Byasa. Ambika ngembasang Sang Dhritarashtra sane buta, Ambalika ngembasang Sang Pandu sane acum. Sangkaning pasuecan Bhagawan Byasa, wenten parekan sane nyarengin upacara punika ngembasang putra lanang adiri, mapesengan Widura sane perot akidik. Sang Drestarastra marabian sareng Gandhari raris madue putra satus diri sane mawasta Korawa. Sang Pandu marabian sareng Kunti miwah Madri. Kunti ngembasang Yudistira, Bima, miwah Arjuna. Sang Madri ngembasang Nakula miwah Sahadewa . Sentanan Sang Pandu punika kawastanin Pandawa .

Carita Masa Yowana Pandawa miwah Korawa

[uah | uah wit]

Pandawa miwah Korawa meneng sareng-sareng ring puri Hastinapura. Bhagawan Drona dados gurune saking alit, kasarengin antuk putran Idane Sang Aswatama. Pandawa miwah Korawa taler kaemban olih Bhisma miwah Bhagawan Kripa. Sasampun Ida Sang Pandu seda, rakan idane sane mawasta Sang Drestarastra, nglanturang kaprabon idane. Sang Drestarastra, nyingakin kawagedan Pandawa tur mapikayun pacang ngadegang Yudhistira dados raja, nanging indike punika wantah ngawinang iri ring manah Sang Duryodhana, silih sinunggil Korawa. Parilaksanan Bima sané nénten nyelap ngawinang baya ring Sang Korawa taler sering ngawinang jengah Ida Sang Duryodhana miwah semetonané.

Laksagreha utawi Umah Damar sane Kaenjutin

[uah | uah wit]

Sedek dina anu, Duryodhana mapapineh sareng arinne, nenten pacang mrasidayang ngwarisin Dinasti Kuru yening misan-misanne kari nyeneng. Dane sareng sami (panca Pandawa miwah misan-misanne, taler kabaos Korawa) sareng-sareng meneng ring kerajaan sane ibu kotanyane wenten ring Hastinapura. Pamuputne metu makudang-kudang pikayunan sane corah ring kayun dane mangda prasida ngingsirang saking Panca Pandawa miwah biangne.

Drestarastra, sane kalintang tresna ring keponakan idane, ngadegang Yudhisthira dados putra mahkota, nanging ida digelis nyelselang parilaksanan idane, mawinan ida nenten nguratiang keneh putran idane. Indike punika ngawinang Duryodhana iri ring Yudhisthira, dane negarang pacang nyedayang Panca Pandawa miwah biangnyane (Kunti), antuk nitahang mangda malila cita ring genah sane mawasta Ekacakra. Irika wenten wangunan sane mautama, sane sampun kasiagayang olih Duryodhana anggen ipun sareng sami malila cita. Wangunan punika pacang katunjel ri kala tengah wengi yening Panca Pandawane sampun lelep sirep. Sakancan sane sampun karincikang olih Duryodhana kauningin olih Widura, uwane Panca Pandawa. Sadurung punika, Yudistira taler sampun kapiteketin olih para patapa sane ngrauhin ida, mungguing pacang wenten bancana sane pacang nibenin ida. Punika mawinan, Yudistira sampun tangar ring sakancan daya upaya. Niki sane kapertama, Yudistira luput saking jebag Duryodhana raris ngungsi ka alas.

Pandawa Ngamolihang Dropadi

[uah | uah wit]

Sedek dina anu, para Pandawa nyarengin swayambara sane kalaksanayang olih Raja Drupada ring Kerajaan Panchala. Swayambara punika kaanggen ngrebutin Dewi Drupadi. Akeh para ksatria saking sajebag Bharatawarsha sane rauh. Para Pandawane nyaru dados Brahmana. Sasaran kagenahang ring tengahing arena, tur sapasira sane prasida menting sasaran punika tur ngenen, pacang ngamolihang Drupadi. Saka siki para ksatria punika negarang, nanging nenten wenten sane prasida menting sasaran. Ri kala Karna saking Kerajaan Anga nyarengin, Ida prasida menting sasarannyane. Nanging, Dewi Drupadi nenten kayun marabian sareng Karna santukan Ida wantah okan srati, sane mawit saking kasta sane betenan. Karna kuciwa nanging taler jengah ring Dewi Drupadi.

Para Pandawa sane kawakilin olih Arjuna taler nyarengin. Arjuna mabusana brahmana . Ri kala Ida medal, Ida prasida menting sasaran antuk panah, punika mawinan Drupadi prasida kadruwenang. Sakewanten, indike punika ngawinang karicuan santukan wenten Brahmana sane nenten pantes nyarengin swayambara soroh ksatria. Arjuna miwah Bima mayuda sareng para ksatria irika. Yudistira, Nakula, miwah Sadewa ngiringang Drupadi ka umahnyane. Sasampune rauh ring jumah, Pandawa raris matur, “Ibu, titiang rauh makta pikolih ngidih-ngidih.” Kunti, biang para Pandawa, nenten nyingakin napi sane kabakta olih okan-okanne santukan ipun epot, raris nyawis, “Dum samian napi sane sampun kapolihang.” Wawu ida matolihan, ida kagiat sawireh okane nenten ja makta pikolih ngidih-ngidih, nanging makta anak istri. Kunti sane nenten purun mogbogin, ngranayang okanne ngadum istri.

Sang Arjuna Maselong ka Alas

[uah | uah wit]

Para Pandawa cumpu pacang ngepah Drupadi pinaka rabi. Ipun sareng sami taler masemaya nenten pacang ngulgul Drupadi ri kala Ida wenten ring kamar sareng sinalih tunggil Pandawa. Pinaka hukuman sane ngulgul inggih punika 12 warsa kakutang.

Sedek dina anu, ri kala para Pandawa mrentah kerajaannyane ring Indraprastha, wenten pandita rauh ka puri tur nguningayang indik tapanyane sane kausak-asik olih para raksasa. Arjuna sane marasa madue swadharma nulungin Ida, digelis ngambil sanjatannyane. Sakewanten sanjatane punika kasimpen ring genah Yudhisthira miwah Draupadi sane sedek marerepan. Sangkaning swadharmannyane, Arjuna kayun ngranjing ka kamare jagi ngambil sanjata punika, nenten ngrunguang Yudhisthira lan Drupadi sane sedeng karasmin ring kamare punika. Antuk parilaksana punika Arjuna keni hukuman maselong 12 warsa. Arjuna nampi hukuman punika antuk manah lascarya.

Arjuna ngamargiang masa maselong antuk nylajahin wawidangan Bharatavarsha, utawi tanah India Kuno. Ring masa maselong punika, Arjuna madue rabi malih tigang diri inggih punika: Subhadra (sameton Kresna ), Ulupi, miwah Citrangada. Saking paiketannyane sareng Subhadra, ida madue putra mapesengan Abhimanyu. Sareng Ulupi, putrannyane mapesengan Irawan. Sareng Citrangada, putran idane mapesengan Babruwahana.


Carita Lianan ring Kitab Adiparwa

[uah | uah wit]

Lianan ring carita Pandawa lan Korawa, Sang Ugrasrawa taler nyaritayang satua sane lianan majeng ring Bagawan Sonaka, sane marupa satua bingkai, mawinan alur caritanyane macampuh, nenten membah nanging kecag-kecog.

Carita Bhagawan Dhomya Nguji Sisiane Tatiga.

[uah | uah wit]

Kacritayang wenten Brahmana sane mapesengan Bagawan Dhomya meneng ring Ayodhya. Ida madue sisya tigang diri, mawasta: Sang Utamanyu, Sang Arunika, miwah Sang Weda. Makatatiga pacang kauji kasatyane olih Sang Guru. Sang Arunika kanikain makarya ring sawah. Sang Arunika yatna miara bibit padi sane kapula. Rikala bibit punika sampun mentik, sabeh tuun makta blabar sane salanturnyane ngusak-asik pundukanne. Dane rimrim yening yeh punika pacang ngrusak entikane, lantas dane mecikang pundukan mangda prasida ngempel yeh. Ping akeh utsahane nenten antar tur pundukanne embid, mawinan dane ngebahang ragane pinaka pengentos pundukan sane embid anggen ngempel yeh. Sangkaning susatyane punika, Sang Arunika kaicen kawisesan olih Ida Bagawan Dhomya.

Ri kala punika, Sang Utamanyu kanikain ngangonang lembu. Sang Utamanyu nenten kalugra ngidih-ngidih toya yening ida bedak rikala ngangonang lembu, mawinan ida nilat susu lembu sane kaangonang. Sang Guru taler nembaang indike punika, mawinan Sang Utamanyu ngisep getah don “waduri” anggen ngilangang bedaknyane. Indike punika ngawinang panyingakannyane buta. Dane nenten nyingakin margi mawinan dane runtuh ka semere ane tuh. Ngantos sanja Sang Utamanyu nenten mantuk budal, gurun idane dados rimrim. Wawu karereh, kapanggih Sang Utamanyu ring semere. Bhagawan Dhomya raris mirengang carita Sang Utamanyu. Sangkaning satya ring swadharmannyané, Sang Utamanyu raris kaicén mantra sané prasida nambanin gering olih Bhagawan Dhomya.

Risedek punika, Sang Weda kanikain mangda jenek ring paon nyayagayang ajeng-ajengan sane pinih becik katur ring gurun dane. Sang Weda setata ngiringang pituduh gurune, yadiastun sane pinih kaon. Dane ngamargiang sakancan pituduh gurun dane becik-becik. Punika mawinan Sang Weda polih waranugraha antuk sakancan kaweruhan, mantra Weda, miwah kapradnyanan.

Carita Sang Winata miwah Sang Kadru

[uah | uah wit]

Kacarita wenten maharsi mapesengan Bhagawan Kasyapa, putran Bhagawan Marici, putun Ida Bhatara Brahma. Ida kaicen putri patbelas diri olih Bagawan Daksha. Putrine makapatbelas punika mapesengan: Aditi, Diti, Danu, Aristi, Anayusa, Kasa, Surabhi, Winata, Kadru, Ira, Parwa, Mregi, Krodhawasa, Tamra. Ring pantaraning patbelas putri punika, Sang Winata miwah Sang Kadru nenten madue sentana. Sang kalih raris nunas ica ring Bhagawan Kasyapa. Sang Kadru nunas pianak siu, Sang Winata wantah nunas pianak kalih diri. Raris Bhagawan Kasyapa ngicen Sang Kadru taluh siu bungkul tur Sang Winata kaicen taluh kakalih. Putrine makakalih punika raris ngupapira taluhnyane soang-soang.

Cutetang caritane, siu bungkul taluh druwen Sang Kadru engsah, raris embas para Naga. Sane pinih kaloktah inggih punika Sang Anantabhoga, Sang Wasuki, miwah Sang Taksaka. Ri kala taluhne Sang Kadru sampun samian engsah, taluhne Sang Winata durung engsah. Sangkaning nenten sabar, raris taluhne kabencahang. Ri kala bencah, raris ngenah anak alit sane rupane durung jangkep, awakne sane ring sor jangkep nanging saking bangkiang tedun ical. Anake alit punika gedeg santukan kaengsahang dumunan. Anake alit punika raris mastu biangnyane mangda kadadosang panjak olih Sang Kadru. Malih pidan, arinnyane sane pacang engsah jagi ngluputang biangnyane saking perbudakan. Anake alit punika raris kapesengin Sang Aruna, duaning nenten madue cokor miwah paan. Sang Aruna dados srati kreta Ida Sang Hyang Surya.

Satua Indik Pamuteran Mandaragiri

[uah | uah wit]
Kurma Awatara pinaka penyu sane dados dasar Mandaragiri .

Kacaritayang, saking dumun, para dewata, detya, miwah raksasa ngamargiang paruman praya ngrereh tirta amerta (toya suci). Sang Hyang Narāyana (Wisnu) maosang tirta punika magenah ring dasar sagara Ksira. Mangda prasida ngamolihang punika patut ngaduk sagara punika. Para dewata, detya miwah raksasa raris nyujur sagara Ksira. Mangda prasida ngaduk punika, Naga Anantabhoga ngabut Gunung Mandara (Mandaragiri) ring Pulo Sangka kadadosang tungked pangaduk. Gunung punika kabakta ka tengahing samudrane. Penyu sane ageng ( Kurma ) dados panunjang/dasar gunung punika. Sang Naga nglilit gunung punika, raris para dewata ngambel ikuhnyane, tur para raksasa miwah detya ngambel sirahnyane. Ida Sang Hyang Indra ngadeg ring muncuk mangda gununge nenten munggah ka duur.

Makudang-kudang galah sasampun gunung punika kabinderang, raris medal Ardhachandra, Dewi Sri, Dewi Laksmi, kuda Uccaihsrawa, miwah Kastubhamani . Makasami punika wenten ring sisi para dewatane. Raris, medal Sang Dhanwantari makta caratan sane madaging tirta amerta. Para detya meled pisan mangda tirta punika dados druwen ipun santukan saking pangawit ipun nenten naenin polih duman. Tirta amerta punika raris dados druwen ipun. Para dewatane mikayunin pamargi mangda prasida ngrebutin tirta punika. Pamuputne Ida Bhatara Wisnu nyutirupa dados anak istri sane ayu, raris nampekin raksasa lan detya. Para raksasa miwah daitya sane nyingakin anak istri punika raris kadaut, tur ngaturang caratan sane madaging tirta punika. Anake istri ayu punika raris budal sinambi makta tirta amerta tur mawali malih dados Bhatara Wisnu.

Para detya sane nyingakin indike punika raris krodha. Tan suwe raris metu payudan pantaraning para dewata sareng para raksasa miwah detya. Raris Ida Bhatara Wisnu eling ring senjata cakra Idane. Sanjata cakra punika raris tedun saking ambarane tur nyander para raksasa miwah detyane. Akeh sane malaib patikaplug sangkaning telah matatu. Pamuputne, wenten sane ngentungang raga ka sagarane tur macelep ka beten tanahe. Para dewata pamuputne prasida makta tirta amerta ka suargan.


Carita Sang Garuda miwah Sang Naga

[uah | uah wit]
Gegambaran Garuda sane kakaryanin olih I Made Tlaga, seniman Bali abad ka-19. Sane mangkin magenah ring Universitas Leiden.

Kacaritayang sedek dina anu Sang Winata miwah Sang Kadru, rabin Bhagawan Kasyapa, mireng orti indik kawentenan jaran sane mawasta Uccaihsrawa, pikolih saking pangadukan gunung Mandara utawi Mandaragiri. Sang Winata ngorahang warnan jaranne punika putih samian, Sang Kadru ngorahang awakne putih sakewanten ikuhne manten ane selem. Duaning mabinayan papineh ipun sareng kalih, ipun sareng kalih matoh, sapasiraja sane iwang nebag, ipun pacang dados panjak. Ipun sareng kalih ngarencanayang jagi nyingakin warna jaranne benjangne tur nentuang sapasira sane iwang.

Sang Kadru nuturang indik toh punika ring okan-okanne. Okan-okanne ngorahang sareng biangne, pastika biangne pacang kalah, sawireh jaranne punika mawarna putih samian. Sang Kadru jejeh krana mrasa pacang kalah matoh, punika mawinan dane ngutus okan-okanne nyimbuhang racun ring ikuh jaranne punika mangda nyak mawarna selem. Okan-okanne nenten kayun nglaksanayang krana mrasa punika parilaksana nenten patut. Sang Kadru sane krodha raris mastu okan-okanne mangda mati dilah api ri kala upacara yadnya ula sane kamargiang olih Prabu Janamejaya. Punika mawinan, okan-okanne pamuputne nglaksanayang pituduh biangne. Ipun sareng sami nyimbuhang racun lipi ring ikuh jaran Uccaihsrawa, ngawinang warnane mauwah saking putih dados selem. Sang Kadru menang matoh, mawinan sang Winata dados panjakne.

Ri kala punika, taluh sane kaupapira olih Sang Winata engsah raris medal kedis sakti sane salanturnyane kawastanin Garuda. Sang Garuda ngruruh biangidane. Pamuputne, dane manggihin ipun kadadosang panjak olih Sang Kadru mangda ngemban para naga. Sang Garuda nyarengin biangne ngemban para naga, sakewanten para naga punika lincah pisan, malaib mailehan. Sang Garuda leleh, raris mataken ring para nagane, napi sane prasida kalaksanayang anggen nebus biangnyane. Para nagane masaur, yening sang Garuda prasida maktaang tirta amerta majeng ring para nagane, sinah biangnyane pacang kabebasang. Sang Garuda nyanggupin nagingin pinunas punika.

Punggelang caritane, Sang Garuda prasida nglintangin makudang-kudang pikobet tur rauh ring genah tirta amertane. Ri kala Sang Garuda jagi ngambil tirta punika, Ida Bhatara Wisnu rauh saha ngandika, “Ih Garuda, yening I Dewa mapakayunan ngamolihang tirta punika, tunas ring titiang, pastika pacang icen titiang.” Sang Garuda raris nyawis, "Nénten patut titiang mapinunas ring palungguh iratu duaning palungguh iratu luwih mawisesa bandingang ring titiang. Santukan tirta amerta puniki palungguh iratu nénten lingsir miwah padem, titiang nénten kadi punika. Duaning asapunika, icen panugrahan sane lianan ring titiang." Ida Bhatara Wisnu ngandika, “Yéning asapunika, titiang nunas mangda sang Garuda dados wahana titiangé, taler dados lambang panji-panji titiangé.” Sang Garuda cumpu ring pinunas punika tur pamuputnyane dados wahana Ida Bhatara Wisnu. Raris Sang Garuda makeber makta tirtha amerta punika, nanging Ida Bhatara Indra nenten cumpu yening tirtha amerta punika kapicayang ring para nagane. Sang Garuda maosang indik tirtha amerta pacang kaicen ri sampune para nagane wusan masiram.

Sang Garuda rawuh ring genah para nagane. Para nagane girang meled mangda digelis nginem tirta amerta, nanging Sang Garuda maosang tirtha punika prasida kainem yening para nagane sampun masiram. Para nagane raris masiram manut syarat sane kaicen, sakewanten sasampune wusan masiram, tirta amerta punika nenten wenten malih duaning sampun kaambil olih Ida Sang Hyang Indra. Para nagane kuciwa tur wantah manggihin sisan ketelan tirta amerta sane kantun ring don ilalange. Para nagane raris nilat don-donan punika kantos layahne masepak dados dua. Don ilalang punika dados suci duaning polih tirta amerta. Ri kala punika Sang Garuda makeber ka suargan santukan mrasa sampun nebus biangnyane sane dados panjak.

Basa lan Babad

[uah | uah wit]
Berkas:Adiparwa-Phalgunadi.JPG
Adiparwa versi Jawa Kuno sane kacetak malih olih Phalgunadi tur katerjemahang ka basa Inggris duk warsa 1990.

Sakadi carita babonnyane, Mahabharata, kitab Adiparwa puniki pangawitnyane kasurat nganggen basa Sansekerta tur kabaos carita suci majeng ring umat Hindu. Nenten kacatet pidan carita puniki ngranjing ka Indonesia. Nanging, sakadi sane sampun kabaosang ring purwaka Adiparwa mabasa Jawi Kuno, kitab puniki kasalin ka basa Jawa Kuno utawi sane taler kauningin antuk basa Kawi, duk masan Raja Dharmawangsa Teguh (kerajaan Kediri, 991-1016) (Zoetmulder, 1994).

Pengaruh ring Budaya

[uah | uah wit]

Kitab Adiparwa sane kaalihbasa saking basa Sansekerta ka basa Jawa Kuno utawi basa Kawi, sampun sering kagubah dados satua-satua pewayangan. Ring kitab Adiparwa sane kaalihbasa saking basa Sansekerta, minab wenten pabinayan sareng lakon pewayangan, wenten sane ageng pisan, mawinan ngicenin kesan samian kawentenanne ring Jawi. [1] Indike punika sangkaning kapradnyanan para kawi sane dumun sane prasida ngingsirang pikayunan pangwacen utawi pamiarsa saking suasana India nuju Jawa sane sujati. [1] Yening Hastinapura punika sujatinnyane magenah ring India, raris wastan-wastan sakadi Jonggringsalaka, Pringgandani, Indrakila, Goa Kiskenda, miwah Gunung Mahameru kabakta ka Jawi. [1]

Asapunika taler indik pragina Pancawala (Pancakumara). Yening ring versi aslinyane ipun kawangun antuk limang diri, raris ring sasolahan wayang ipun kabaos wantah asiki. Manut Mulyono ring artikelnyane sane mamurda “Dewi Dropadi: Antara Mahabharata lan Wayang Jawa”, dane maosang indik pabinayan carita indik Pancawala pantaraning Mahabharata lan carita ring wayang Jawa punika sangkaning pengaruh panglimbak agama Islam ring Jawa . Parindikan sane pateh taler nibenin carita Dewi Dropadi ring kitab Adiparwa. Yening ring Adiparwa ipun madue kurenan limang diri, nanging ring pewayangan jawa (sane sampun keni pengaruh Islam ) Dropadi wantah madue kurenan asiki. Manut hukum Islam, anak istri nenten dados madue kurenan lintang teken asiki. Duaning asapunika carita Dewi Dropadi ring kitab Mahabharata versi asli agama Hindu nglanggar hukum Islam. Mangda prasida ngantisipasi indike punika, para penyair lan seniman Islam nguwah carita mangda manut sareng ajah-ajahan Islam. [2] Pancawala, sane sujatinnyane limang diri pinaka putran Sang Pandawa, kauwah dados pragina sane wantah putran Sang Yudistira. [2]

Bahan bacaan

[uah | uah wit]
  1. Ganguli, K. Mohan (translator). The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa, Adi Parva (First Parva, or First Book), translated into English Prose from the Original Sanskrit Text [1883-1896]. The Project Gutenberg EBook #7864. April, 2005.
  2. Widyatmanta, S. Kitab Adiparwa, jilid I. Cabang Bagian Bahasa – Jogyakarta, Jawatan Kebudayaan Kementerian PP dan K. 1958.
  3. Zoetmulder, P.J. Kalangwan, sastra Jawa Kuno selayang pandang. Penerbit Djambatan, Jakarta. 1994.

Cingak Taler

[uah | uah wit]

Reperensi

[uah | uah wit]
  1. 1,0 1,1 1,2 Kitab Adiparwa – Kata pengantar: "Kisah pewayangan Jawa tidak sedikit yang mengutip dari Kitab Adiparwa. Dalam kitab Adiparwa terdapat perbedaan dengan lakon wayangnya, sehingga memberi kesan bahwa semua kejadian dalam Mahabharata terjadi di tanah Jawa, termasuk para tokohnya, nama kerajaannya, semua berasal dari Jawa" .
  2. 2,0 2,1 Pikobet nganggit: Tanda <ref> tidak sah; tidak ditemukan teks untuk ref bernama Dropadi